ورود ثبت

وارد حساب کاربری خود شوید

نام کاربری *
رمز عبور *
مرا به خاطر بسپار

ایجاد یک حساب کاربری

تکمیل کردن تمام فیلدهای مشخص شده با (*) لازم است.
نام *
نام کاربری *
رمز عبور *
تایید رمز عبور *
ایمیل *
تایید ایمیل *
کد امنیتی *

دانلود کتاب

  

  

دانلود رایگان کتاب با لینک مستقیم

 کتاب، مقاله و مطلب خود را در 30000 عنوان کتاب، مقاله، مجله و ... سایت روبوک جستجو و با لینک مستقیم دانلود نمایید.

با توجه به بالا بودن تعداد کتاب ها، اگر موفق به پیدا کردن کتاب خود نشدید، لطفا در جستجو جزییات بیشتری را بنویسید.

  

  

سفارش ترجمه و تایپ

سفارش ترجمه و تایپ

چهارشنبه, 17 دی 1393 ساعت 12:57

برنامه ریزی کالبدی محیط

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)
برنامه ریزی کالبدی محیط - 5.0 out of 5 based on 2 votes

طراحی شهری

آشنایی با مبانی برنامه ریزی کالبدی

مدرس: مهندس رضا خسرو آبادی (پاییز 1387)

فهرست مطالب

  • مقدمه
  • تاریخچه برنامه ریزی
  • تعریف کلی برنامه ریزی
  • شرح دیدگاه های مختلف
  • سطوح مختلف برنامه ریزی
  • انواع برنامه ریزی
  • برنامه ریزی شهری و انواع آن
  • طرح ریزی شهری
  • برنامه ریزی کاربری اراضی شهری
  • تقسیمات کاربری شهری

لینک دانلود مطالب

در صورت نیاز رمز:

www.pupuol.com

رديفنام کتابتعداد صفحاتحجم فايلدانلود با لينک مستقيم
1 آشنایی با مبانی برنامه ریزی کالبدی 52 1.47

طراحی شهری

2 مدیریت زیست محیطی فضای سبز شهری 267 5.32 طراحی شهری
3 خلاصه کتاب برنامه ریزی کاربری اراضی شهری 156 0.58 طراحی شهری
4 تحلیلی از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران 21 0.13 طراحی شهری
5 تئوری ها ونظریه های ساخت شهر 35 0.51 طراحی شهری
6 مبانی برنامه ریزی شهری دکتتر شیعه 68 15.7 طراحی شهری 

 برنامه ریزی شهری و منطقه‌ای حرفه ایست در حوزهٔ عمومی و با هدف ارتقای کیفیت زندگی شهروندان به ویژه در مورد مسایل شهری همچون حمل و نقل، کاربری زمین و مطلوبیت‌های زیست محیطی. با توجه به ابعاد گستردهٔ شهرها و سکونتگاه‌های انسانی، این حرفه نیز ابعاد مختلفی دارد، از زیبایی شناختی تا اجتماعی تا سلامت و موارد دیگر. به همین علت حرفه‌ای چند رشته‌ای و یا فرا رشته‌ای تلقی می‌شود که در ارتباط با سایر حرفه‌ها و علوم همچون جامعه‌شناسی، جغرافیا، اقتصاد، معماری و موارد دیگر قرار می‌گیرد. برنامه ریزی شهری و منطقه‌ای شامل شاخه‌های مختلفی همچون آمایش سرزمین، برنامه‌ریزی حمل و نقل، برنامه‌ریزی کاربری زمین، برنامه‌ریزی محیطی و موارد دیگر می‌شود.
پیشینه برنامه‌ریزی شهری
برنامه‌ریزی شهری، به دنبال مشکلات نشأت‌گرفته از انقلاب صنعتی مطرح شد؛ هرچند پیشینهٔ برنامه‌ریزی برای شهر، به گذشته‌های بسیار دورتر و شکل‌گیری نخستین تمدن‌های بشری در میان‌رودان، مصر و هند برمی‌گردد. در ابتدا، حل مشکلات صنعتی‌شدن (همچون کمبود مسکن، بهداشت محیط و...) در مداخلات کالبدی دیده می‌شد. اما، از اواسط دههٔ ۱۹۶۰ میلادی و با بروز ناکارآمدی این‌گونه مداخلات، برنامه‌ریزی شهری، به سوی مسایل اقتصادی و اجتماعی روی آورد و مباحثی چون عدالت، دموکراسی و مشارکت مردم در فرایند برنامه‌ریزی شهری مطرح گشت. ابزارهای کالبدی برنامه‌ریزی شهری، عبارت‌اند از: شبکهٔ معابر، کاربری اراضی، تراکم، محدوده‌ها، حریم‌ها و....
در حال حاضر بسیاری از بیانیه‌های سازمان ملل متحد و دستورالعمل انجمن‌ها و سازمان‌های غیردولتی دخیل در امور برنامه‌ریزی شهریT با استفاده از تعریف واژهٔ «رشد هوشمند» به دنبال ارتقای محیط زندگی از طریق گسترش حرکت افراد پیاده هستند. کاهش آلودگی هوا، افزایش بلندمرتبه‌سازی، نزدیکی و در دسترس‌بودن خدمات شهری، عدم نیاز به توسعهٔ سطحی زیرساخت‌ها و خدمات شهری، عدم تخریب فضاهای سبز و کمربندهای سبز در اطراف شهرها، از مزایای حرکت به سوی رشد هوشمند و در نهایت دست‌یابی به شهر کامل است.

اهداف برنامه‌ریزی شهری
از این رو متمرکز کردن منابع، ایجاد فرصتهای مناسب برای شهرهای متوسط، کمک به شهرهای کوچک و مناطق روستایی و تدوین سیاستهای توسعه منطقه‌ای، از جمله سایر موضوعات مورد بحث در این رشته می‌باشد.
هدف از آموزش این رشته، تربیت متخصصانی است که ضمن کسب اطلاعات فنی، روحیه پویایی را نیز در خود گسترش دهند. به همین دلیل این دوره نه تنها به آموزش دانش فنی می‌پردازد بلکه به فراگیری علوم اجتماعی نیز تکیه دارد تا توسعه اقتصادی و منطقه‌ای به عنصری پایدار به نام توسعه انسانی، بدل شود. به عبارت دیگر این رشته به مطالعه عوامل مختلف که در آمایش سرزمین نقش دارند، می‌پردازد.

این عوامل عبارت‌اند از:

•    سیاست
•    اقتصاد
•    فرهنگ
•    جمعیت، مهاجرت و فضا
•    محیط روستایی
•    محیط شهری
•    زیر بنا
•    جامعه
•    شیوه‌های برنامه ریزی
•    تکنولوژی

•    گرایش آمایش شهری

ابتدا این مطلب را عرض کنم که سرفصل این گرایشها در فایلی که در وبلاگ قرار داده بودم هستش که برای آشنایی بیشتر میتونید آن فایل را دانلود کنید. گرایش آمایش شهری بحثش پیرامون بیشتر مدیریت شهری و برنامه ریزی فضایی برای شهر هستش و درسایی که در این گرایش خونده میشه بیشترشو در کارشناسی ما خودمون خونده بودیم مثل مدیریت شهری - شهرهای جدید یا بافت های فرسوده و این که بعضی از درسای این گرایش با بهسازی و نوسازی هم پوشی داره.

•    گرایش بهسازی و نوسازی شهری

این گرایش هم همان طوری که از نامش پیداست مباحثش بیشتر پیرامون بافت های فرسوده هستش. در این مورد کار زیاد شده است و مباحث جدیدی در این حوزه زیاد مطرح نیست ولی با این حال شهرهای ایران شهرهای تاریخی هستند وبافت های فرسوده ی زیادی هم دارند که نیاز به برنامه ریزی هایی داره که این شهرها در برابر مسائل مختلف طبیعی و انسانی مقاوم بشوند.

•    گرایش محیط زیست شهری

این گرایش یکی از گرایش هایی است که واحدهایش همه مطالب جدیدی رو ارائه میده. عموما در این عصر بیشترین مباحث مربوط به این گرایش هستش و مباحثی مثل توسعه پایدار و شهر پایدار و شهر سالم و... بیشتر در این گرایش مطرح است. و اینکه در این گرایش جا برای کار کردن خیلی زیاده و مباحث زیادی هستش که هنوز روی آنها کار نشده و میتونه حرفی تازه برای گفتن داشته باشه.

•    گرایش برنامه ریزی مسکن

این گرایش هم مثل گرایش محیط زیست شهری مطالب جدیدی رو مطرح میکنه  و جا برای کار کردن زیاده و در کشوری مثل ایران که یک کشور جهان سوم است مسکن و مسائل جزو اولویت های هم مردم و هم دولت است که این هم به برنامه ریزی های درستی در این زمینه نیاز داره و مهم تر از همه اینها متخصص در این امر هم خیلی کم هستش.

•    سخن پایانی

دوستان در مورد گرایشات زیاد حساسیت نشان ندهید چون همه زیر مجموعه جغرافیا و برنامه ریزی شهری هستند و هم پوشانی زیادی هم باهم دارند. در کل در ارشد هر گرایشی بخونید 10 واحد با هم متفاوت هستش و بقیه واحد ها بین گرایشات مختلف یکسانه و اینکه حتما علاقتون رو هم لحاظ کنید که خیلی مهمه. موفق و پیروز باشید

•    تعاريف مختلفي از برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري ارائه شده ولي همگي آنها بر نكات مشتركي تأكيد دارند.

•    برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري يعني ساماندهي مكاني و فضايي فعاليتها و عملكردهاي شهري بر اساس خواسته و نيازهاي جامعه شهري

•    برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري به معني الگوي توزيع فضايي يا جغرافيايي عملكردهاي مختلف شهر مي‌باشد عملكردهايي چون نواحي مسكوني، صنعتي. تجاري، خرده فروشي و فضاهاي تخصيص داده شده براي استفاده‌هاي اداري، موسسات، نمادهاي اجتماعي و گذران اوقات فراغت. (دركوش، 1364 ص45 )

•    برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري عملي است كه طي آن كه براي هر واحد زمين، كاربردي خاص تخصيص مي دهند، هدف از اين برنامه‌ريزي ايجاد برنامه‌اي است كه ميزان رفاه اجتماعي را با توجه به محدوديت‌ها افزايش دهند.

•    برنامه‌ريزي كاربري اراضي علم تقسيم زمين و مكان براي كاربردها و مصارف مختلف زندگي مي‌باشد. هدف اصلي و اساسي برنامه‌ريزي كاربري زمين استفاده بجا و مناسب و در نهايت آماده سازي زمين جهت مصارف مختلف شهري است، بنابراين در برنامه‌ريزي كاربري زمين بايستي زمين مورد نياز جهت رسيدن به اهداف آينده برآورد گردد. در واقع برنامه‌ريزي كاربري زمين و مديريت خردمندانه فضا به منظور بهينه سازي الگوي توسعه فعاليتهاي انسان است.  

•    يكي از محورهاي اصلي برنامه‌ريزي شهري برنامه‌ريزي كاربري زمين است كه همراه با برنامه‌ريزي شبكه ارتباطي، فضاي سبز و باز، تاسيسات و غيره استخوان‌بندي اصلي شهر و نحوه توسعه آتي آن را مشخص مي‌كند. نحوه رويكرد و چگونگي برنامه‌ريزي كاربري اراضي نه تنها نقض اساسي در كيفيت و كارايي برنامه جامع شهري خواهد داشت، بلكه اساس نظام توزيع فعاليتها، خدمات و سهم سرانه‌ها را تعيين مي‌كند بديهي است موضوع اصلي در برنامه‌ريزي كاربري اراضي، نحوة تخصيص زمين به كاربريهاي مختلف و هماهنگ كردن آنها با يكديگر است كه به عنوان برآورد نيازهاي فضايي تلقي مي‌گردد. (مركز مطالعات برنامه‌ريزي شهري، 1383 ص 58)

•    اهداف برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري
•    اولين گام در هر برنامه‌ريزي تشخيص مقدماتي مسائل و مشكلات مي‌باشد. پس از شناسايي مسائل و مشكلات تعيين اهداف و بر اساس فرصتها و تحديدها مهمترين گام در برنامه‌ريزي است.(پور محمدي،1382 ص4)

•    در برنامه‌ريزي اراضي شهري اهداف به دو دسته تقسيم مي‌شود:

•    الف) اهداف كلان
•    اهداف ايده‌آل و مطلوب بلند مدت كيفي و مهم هستند كه از ارزشها و آمال جامعه نشأت مي‌گيرد. اين اهداف امروزه بر دو پايه اصلي، يعني ارزشهاي توسعه پايدار و اعتلاي كيفيت زندگي شهري استوار شده است. اين اهداف بنا به ضرورت جامع‌نگري، به چهار عرصه اصلي زيست محيطي، اقتصادي، اجتماعي و كالبدي تقسيم مي‌شود. (رضويان، 1381 ص 54)
    اهداف كلان در برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري

1    اهداف زيست محيطي جلوگيري از تخريب زمين، حفظ پيوند بشر و طبيعت، توسعه منابع، حفظ منابع تاريخي و فرهنگي، گسترش فضاي سبز، مكان‌يابي صنايع و خدمات مزاحم، ايمني از سوانح و....

2    اهداف اقتصادي استفاده از بهينه از زمين، جلوگيري از سوداگري زمين، تعديل حفظ مالكيت، استفاده از اضافه ارزش زمين در جهت منابع عمومي و ...

3    اهداف اجتماعي كاهش نابرابري در استفاده از زمين، افزايش تسهيلات و خدمات عمومي، گسترش فضاهاي جمعي، بهسازي بافت‌هاي قديمي، زيباسازي محيط شهري، تقويت هويت محله، اعتلاي كيفيت كاربري مسكوني و تفريحي ...

4    اهداف كالبدي- فضايي توزيع متعادل كاربري، جلوگيري از تداخل كاربري‌هاي ناسازگار، حفظ تناسب در توسعه عمودي و افقي، تشويق تنوع و اختلاط كاربري‌ها، حفظ تناسب ميان توده و فضا، تدوين معيارها و استانداردهاي مناسب كاربري...
•ب) اهداف خرد
• اين اهداف وسيله‌اي براي دستيابي به اهداف كلان و نقطه‌اي است براي دستيابي به آن كوششهاي برنامه‌ريزي شكل مي‌گيرد. اهداف خرد يا ويژه برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري عبارتند از:

• 1- كارايي: اين اهداف از طريق تشخيص مناسبترين نوع استفاده از يك قطعه زمين كه بيشترين فايده را با كمترين هزينه بدست مي‌دهد، حاصل مي‌شود و بواسطه همين امر توسعه شهر بصورت منطقي و با در نظر گرفتن رفاه عمومي صورت مي‌گيرد و سلامتي مردم نيز تضمين مي‌شود و با مكان‌يابي منابع آلوده ساز در خارج از منطقه شهري از آثار آلودگيهاي مختلف شهري و كانون‌هاي آلوده‌ساز جلوگيري مي‌گردد.

• 2ـ برابري: هدف برنامه‌ريزي كاربري زمين از برابري اين است كه كاربريهاي صحيح و برنامه‌ريزي شده دسترسي تمام گروهها را به تسهيلات مورد نياز و نيز توزيع منابع حاصل از آنجا را به طور برابر و متوازن براي گروه‌هاي مختلف جهت فراهم آورد.

•3- پايداري: پايداري در كاربري اراضي به اين معني است كه از امكانات و توان بالقوه هر قطعه زمين چنان بهره‌گيري شود كه اين توان نه تنها كاهش نيابد و از بين نرود بلكه بطور مداوم بر ظرفيت آن افزوده گردد.

• 4- رفاه عمومي: يكي از عوامل مهم و موثر در تعيين اهداف و برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري، ملاحظات رفاه عمومي است عوامل تعيين كننده رفاه عمومي عبارتند از:

•    الف) تندرستي ب) ايمني ج) آسايش د) امنيت
•    در تأمين تندرستي جامعه به اين نكات توجه مي‌شود:
•    الف) در نظر گرفتن تسهيلات در برابر بيماريهاي مسري و حفاظت مراكز بهداشتي.
•    ب) برخورداري از روشنايي مناسب و تابش خورشيد و حفظ زيبايي متعادل
•    ح) حفاظت در برابر انواع آلودگي (آلودگي آب و هوا، صدا، و غيره ...)
•    د) ايجاد فرسايش براي زندگي خانوادگي
•    هدف سازگاري و امنيت نيز با جنبه‌هاي ادراكي محيط شهري يا با دلپذير بودن محيط شهري براي كار و زندگي، اوقات فراغت و تلاش براي مخاطرات محيط طبيعي و محيط مصنوع در مكان گزيني فعاليتهاي مختلف ارتباط دارد.
•    معيارهاي مكان‌يابي در برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري
•    بدون ترديد تعيين اصول دقيق مكان‌يابي فعاليتهاي مختلف در شهر به دليل ماهيت براي مسائل شهري بسيار دشوار است هدف اصلي از سلسله اقدامات برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري تأمين رفاه اجتماعي و اقتصادي شهروندان است. معيارهاي مكان گزيني كه در راستاي هدف فوق قرار مي‌گيرد عبارتند از:

•    الف) سازگاري: يكي از اهداف اصلي برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري مكان‌يابي مناسب كاربريها و جداسازي كاربريهاي ناسازگار از يك ديگر است. مثلاً سعي مي‌شود كاربريهايي كه آلودگيهايي از قبيل دود، بو و صدا توليد مي‌كند دور از مناطق مسكوني، فرهنگي و اجتماعي استقرار يابند در مقابل، فعاليتهاي مكمل يكديگرند در كنار يكديگر مستقر مي‌شوند. كاربريهاي سرويس دهنده با ترتيب اولويتهاي همجواري نيز مشخص مي‌شوند. براي نمونه در ضوابط مربوط به كاربري مسكوني، سرويس دهنده، بي كالبد (فضاي باز، گذران اوقات فراغت و كاربري تفريحي مثل پارك)، بهداشتي و درماني، آموزشي و تجاري به ترتيب اولويت همجواري برخوردارند.

•    ب) آسايش: فاصله و زمان، عوامل مهمي در اندازه‌گيري ميزان آسايش و راحتي انسانها به شمار مي‌آيند،‌چرا كه بر اثر تأمين آنها سهولت دسترسي به خدمات شهري كه يكي از اهداف مهم برنامه‌ريزي شهري است ميسر مي‌شود.

•    ج) كارايي: يكي از عوامل اصلي تعيين كننده مكان كاربريها در شهر، الگوي قيمت زمين شهري است. به لحاظ اينكه هر كاربري از لحاظ اقتصادي و سرمايه‌گذاري تابعي از قيمت زمين و هزينه‌هاي متصور بر آن است كه بر اساس شيوه تحليل هزينه و منفعت معين مي‌شود.

•    د) مطلوبيت: مطلوبيت و دلپذيري در برنامه‌ريزي كاربري اراضي شهري يعني تلاش در جهت حفظ و نگهداري عوامل طبيعي به ايجاد فضاهاي باز و دلپذير، چگونگي شكل گرفتن راهها، ساختمان‌ها و فضاي شهري.

•    هـ) سلامتي: اعمال ضوابط محيطي و بهداشتي مناسب براي كاهش آلودگي حاصل از كاربريهاي مختلف و رعايت استانداردهاي بهداشتي براي تأمين سلامتي محيط زيست انسان يكي از اهداف مكان‌يابي كاربريهاست.

•    و) استانداردهاي ايمني: هدف از اين كار به طور كلي حافظت شهر در مقابل خطرهاي احتمالي است. خطرهاي بلاياي طبيعي مانند سيل، زلزله، طوفان و آتشفشان و غير طبيعي، مانند همجواري منطقه صنعتي با منطقه مسكوني كه با اصل سازگاري مورد اشاره مغايرت دارد و ساير مواردي كه به نحوي باعث تضعيف ضريب ايمني و امنيت شهر مي‌گردد.
  
•    معيارهاي ارزيابي كاربريهاي اراضي شهري
•    معيار در برنامه‌ريزي، ضابطه عمل يا قضاوت است. اصلي كه بر مبناي آن چيزي اندازه‌گيري مي‌شود مسلماً بدون داشتن معيارهاي اصولي و معين، ارزيابي طرحها و مقايسه آنها با يكديگر ممكن نيست.

مهم ترين معيارهاي ارزيابي كاربري اراضي داير شهري عبارتند از:
•    ـ سلسله مراتب كاربريها از نظر سطح خدماتي و همپوشي آنها
•    ـ مطلوبيت الگوهاي توزيع و كاربريها (مشابه و مكمل) و همپوشي آنها در سلح شهر
•    ـ الگوي زماني (روزانه و دوره‌اي) كاربريها
•    ـ چگونگي تركيب كاربريهاي متنوع در فضاهاي شهري
•    ـ توازن توزيع انواع فعاليتها با حوزه پوشش مورد نياز آنها در شهر
•    ـ تأثير الگوي تركيب كاربريهاي مختلف در ميزان كارآيي
•    ـ تأثير تداوم و همجواري فعاليتهاي عناصر شهري
•    ـ سازگاري عملكردي كاربريها از نظر زمان، حجم، الگو و تداوم استفاده و آلودگيهاي مختلف ناشي از نوع كاربري
•    ـ الگوي بهره‌گيري مردم بخشهاي مختلف شهر از كاربريهاي اصلي
•    ـ همگامي الگو و مراحل رشد تغييرات پديد آمده در شهر با امكانات خدماتي و فعاليتي شهر
•    ـ قابليت پاسخگويي عملكردهاي اصلي شهر به نيازهاي همه اقشار اجتماعي و گروههاي سني
•    ـ الگوي تغيير مقياس عملكردي فضاها (محله‌اي، ناحيه‌اي و شهري) در اثر رشد و پيشروي محدوده شهر  

•    روش هاي ارزيابي كاربري اراضي شهري
•    ارزيابي كاربريهاي مختلف شهري اساساً به منظور اطمينان خاطر از استقرار منطقي آنها و رعايت تناسبات لازم به دو صورت كمي و كيفي صورت مي‌گيرد.
•    الف) ارزيابي كمي: اين ارزيابي بر اساس مقايسه سرانه‌هاي موجود كاربريها با استانداردهاي مربوط يا از طريق بررسي نيازهاي فعلي و آتي منطقه مورد مطالعه صورت مي‌گيرد.
•    ب) ارزيابي كيفي: در اين مرحله ويژگيهاي كيفي معين شده و نسبت آنها به يكديگر بر اساس مهار ماتريس ذيل بررسي مي‌شود.
•    1) ماتريس سازگاري 2) ماتريس مطلوبيت 3) ماتريس ظرفيت 4) ماتريس وابستگي   

•    تقسيمات كالبدي شهر
•    موضوع تقسيمات كالبدي شهر و چگونگي ابعاد و سلسله مراتب آن يكي از مباحث عمدة برنامه‌ريزي شهري است كه ارتباط مستقيم با نحوه كاربري زمين، توزيع فعاليتها و تعيين سرانه‌هاي شهري دارد. در واقع اساس توزيع و تخصيص كاربريها و تعيين استانداردها و سرانه‌هاي شهري بر پايه تقسيمات فضاي كالبدي شهر استوار است. (سعيدنيا، 1383 ص 70)
•    كوچكترين عنصر كالبدي شهر واحد مسكوني است. كه از مجموع تعداد واحد مسكوني (200-90 واحد) كوچه يا مجتمع مسكوني تشكيل مي‌شود. مجتمع‌هاي مسكوني (5-3 مجتمع) كوي يا واحد همسايگي را بوجود آورند. محله از ترتيب دو تا سه واحد همسايگي تشكيل مي‌شود تقسيم كالبدي شهر از محله برزن است كه شامل دو محله است، دو برزن يك ناحيه شهري و هر چهار ناحيه يك منطقه را به وجود مي‌آورد. (زياري ،1381 ص 45)

•    طبقه‌بندي كاربري هاي شهري
•    اراضي شهري به طور كلي به دو گروه عمده زمين‌هاي داير و باير تقسيم مي‌شود. زمين‌هاي داير، زمين‌هايي است كه به زير ساخت و ساز رفته‌اند. اما زمينهاي باير يا خالي زمين‌هايي هستند كه استفاده خاصي از آنها نمي‌شود. (پورمحمدي،1382ص 32)

•    الف) طبقه‌بندي زمين‌هاي داير
•    1- مسكوني: تراكم كم، تراكم متوسط، تراكم ويژه
•    2- تجاري: مراكز تجاري شهري (بازار، دفاتر خدمات عمده فروشي، بانكها و غيره) مراكز تجاري محلي و خرده فروشي و همچنين بازارهاي غير دائمي (بازار روز، هفتگي و غيره)
•    3- آموزشي: مهد كودك، كودكستان، دبستان، راهنمايي و دبيرستان، هنرستان، دانشگاه
•    4- فرهنگي: اماكن تاريخي و فرهنگي (موزه، كتابخانه، سالن اجتماعات و غيره)
•    5- مذهبي: مسجد، تكيه، امام‌زاده و اماكن مذهبي اقليتها
•    6- خدمات جهانگردي و پذيرايي: مهمانسرا، مسافرخانه، اردوگاههاي جهانگردي و همچنين رستوران، قهوه‌خانه و غيره
•    8- بهداشتي: حمام عمومي، آبريزگاه، رختشويخانه و غيره
•    9- ورزشي: تأسيسات ورزشي (استاديوم، سالن سرپوشيده و غيره) فضاهاي باز ورزشي
•    10- اداري: مراكز اداري دولتي، نمادهاي عمومي و مراكز اداري خصوصي
•    11- فضاي سبز: فضاي سبر عمومي (پاركها)، فضاي تفريحي و بازي بچه‌ها، فضاهاي سبز حفاظت شده، پارك‌هاي جنگلي، باغات و فضاهاي سبز خصوصي و مزارع و اراضي كشاورزي
•    12- مناطق نظامي
•    13- صنعتي: مراكز صنايع سنگين، صنايع مزاحم (آلودگي‌زا) صنايع سبك و كارگاههاي غير مزاحم
•    14- تأسيسات و تجهيزات شهري (آب، برق، تلفن، فاضلاب و غيره) و همچنين تجهيزات شهري (آتش نشاني، مراكز جمع‌آوري و دفن زباله، كشتارگاهها، غسالخانه، گورستان و غيره).
•    15- حمل و نقل و انبارها: پايانه، فرودگاه، تاسيسات بندري، گمرك، ايستگاه راه آهن، سردخانه، انبار، سيلو، پاركينگهاي عمومي و غيره
•    16- شبكه ارتباطي و دسترسي: كوچه. خيابان فرعي، خيابان اصلي، آزاد راه، بزرگراه، پارك وي
•    استانداردهاي فضا و مقياس عملكردي كاربري ها
•    هر فعاليتي در شهر شعاع عملكردي خاصي دارد كه به آن آستانه فعاليتي نيز گفته مي‌شود. طبق اين ويژگي سطح متناسبي از كالبد يك شهر به آن فعاليت اختصاص مي‌يابد. از آنجا كه اين خصيصه بنا به خصوصيات اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي منطقه مورد مطالعه از شهري به شهر ديگر متفاوت است. شايد آسانترين روش برآورد زمين مورد نياز براي كاربريهاي مختلف همان روش محاسبه نياز واقعي شهر در زمان حال و تعميم و تطبيق ارقام و كميتهاي بدست آمده با آينده باشد. بنابراين به منظور برخورد واقع‌بينانه در برنامه‌ريزي شناخت و مطابقت آنها ضرورت دارد.

چهارشنبه, 17 دی 1393 ساعت 13:12

طراحی شهری

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

طراحی شهری

مبانی نظری طراحی شهری

کارشناشی ارشد طراحی شهری
استاد: دکتر هاشم پور
دانشجو: اللهه ملائی
تلخیص از کتاب : مبانی نظری و فرایند طراحی شهری دکتر جهانشاه پاکزاد

این مطلب در سه بخش برای شما عزیزان قرار داده شده است.

شهرسازی واژهٔ معادل برنامه‌ریزی شهری است که در سیستم دانشگاهی ایران در ردهٔ مهندسی طبقه‌بندی شده است اما معمولا در دانشکدهٔ هنر و معماری ارائه می‌گردد. واژه شهرسازی مفهوم ناقصی از برنامه‌ریزی شهری را ارائه می‌دهد و ترجمهٔ نه چندان صحیحی از آن است. تاریخچهٔ ساخت و کاربرد این واژه در فارسی برمی گردد به حضور کارشناسان آلمانی در ایران در دههٔ بیست خورشیدی که در برابر یک واژهٔ آلمانی با همین مفهوم مشابه ساخت و ساز شهر قرار داده شد. نقص این واژه در این است که امر مداخله در شهر را به یک امر فنی و مشابه ساخت و ساز یک سازه تقلیل می‌دهد و جنبه‌های مختلف آن به خصوص سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آن را نادیده می‌گیرد.

 لینک های دانلود مطالب

رمز در صورت نیاز: www.pupuol.com

در صورت مشکل در باز شدن فایل ها با نرم افزار پاور پوینت باز شوند

رديفنام کتابتعداد صفحاتحجم فايلدانلود با لينک مستقيم
1 طراحی شهری  28 1.13

آموزش لاتکس "LATEX" (آموزش نصب و استفاده)

 2 طراحی شهری 20 1.19 آموزش لاتکس "LATEX" (آموزش نصب و استفاده)
3  طراحی شهری  13  0.3 آموزش لاتکس "LATEX" (آموزش نصب و استفاده)

چند نمونه از صفحات مطلب:

طراحی شهری

طراحی شهری

طراحی شهری

طراحی شهری

طراحی شهری

طراحی شهری

طراحی شهری

برنامه ریزی شهری در یک تعریف عام عبارتست از مداخله و تنظیم فضا و فعالیت به منظور بهبود کیفیت زندگی ساکنان. در کتب درسی دانشگاهی آمده است که مجموعهٔ روش‌ها و تدابیر ارزشمند و مفیدی که متخصصین امور شهری به وسیلهٔ آن شهرها را بهتر می‌سازند، به شهرسازی یا علم تنسیق شهرها شهرت دارد. و یا شهرسازی عبارت است از مطالعهٔ طرح‌ریزی و توسعهٔ شهرها با در نظر گرفتن احتیاجات اجتماعی و اقتصادی با توجه به حداقل رساندن مشکلات شهری و پاسخ‌گویی به نیازهای عمومی جمعیت شهری. واژه شهرسازی به علت میان رشته‌ای بودن آن، واژه‌ای درست است[۳]زیرا گرایش طراحی شهری نیز در مقطع فوق لیسانس در ایران ارائه می‌شود که مباحث زیبایی شناسی و منظر شهری در آن بیشتر از برنامه ریزی شهری به چشم می‌خورد. همچنین در مقطع کارشناسی، دانشجویان واحدهای درسی مهندسی آب و فاظلاب و مهندسی ترافیک و جامعه‌شناسی و ... را نیز پاس می‌کنند که این نشان از میان رشته‌ای بودن شهرسازی دارد و نمی‌توان نام آن را فقط برنامه ریزی شهری گذاشت زیرا در برنامه ریزی شهری اسکیس و راندو و پرزانته و مباحث زیبایی شناختی کمتر وارد می‌شود و طراحان شهری بر این مباحث مسلط هستند همچنین یک شهرساز باید بتواند کارگروه‌های مختلف را مدیریت نماید و مهندسین رشته‌های مختلف را در یک پروژه متمرکز و کنترل نماید. تخصص‌هایی از جمله طراحی شهری، برنامه ریزی شهری، متخصص gis، نقشه بردار، جامعه‌شناس، مهندس تاسیسات
این رشته برای ادامه تحصیل در سطح کارشناسی ارشد شامل دو گرایش طراحی و برنامه ریزی شهری میباشد. شایان به ذکر است برنامه ریزی شهری خود شامل برنامه ریزی منطقه ای، روستایی، شهری و مدیریت شهری می باشد.

تدریس در دانشگاه ها
•    دانشگاه تهران
•    دانشگاه شیراز
•    دانشگاه علم و صنعت
•    دانشگاه آزاد تهران
•    دانشگاه آزاد قزوین
•    دانشگاه فردوسی مشهد
•    دانشگاه بجنورد
•    دانشگاه آزاد مشهد
•    دانشگاه مازندران
•    دانشگاه سمنان

اصطلاحات و ابعاد شهرسازی و برنامه‌ریزی شهری
•    زیبایی
•    ایمنی
•    زاغه‌نشینی
•    انحطاط
•    فرسودگی
•    بازسازی و بازنوسازی شهری
•    حمل و نقل
•    شهرکهای اقماری
•    توسعه پایدار
•    ابعاد زیست محیطی
•    نور و صدا
•    پایداری اجتماعی
•    پایداری اقتصادی
•    حریم شهر
•    محدوده شهر
•    طرح تفصیلی
•    طرح جامع
•    زیرمحله
•    نمای شهر
•    منظر شهری
•    محورهای شهری
•    کاربری
•    مشاع
•    پيلوت
•    محوطه سازی شهری
•    کیفیات محیطی
•    پاسخدهندگی فضای شهری
شورای عالی شهرسازی

سازمانی است که در وزارت آبادانی و مسکن تشکیل شد و از سال 1343 به ریاست عالیه فرح پهلوی آغاز به کار نمود. این شورا تعیین اولویت طرح‌ها، بررسی و تصویب آیین نامه‌های شهرسازی، و تعیین و تصویب معیارهای ساختمانی و بررسی قوانین شهرسازی را بر عهده دارد. هدف‌های اساسی شورای عالی شهرسازی برگزیدن سیاست همگانی شهرسازی و هماهنگ کردن برنامه‌های شهرسازی با برنامه‌های عمرانی؛ بررسی و تصمیم گیری درباره جلوگیری از گسترش بی رویه شهرها تا زمانی که طرح جامع برای آنها تهیه نشده است و تهیه نقشه جامع برای شهرهای کشور و اجرای طرح‌های نام برده برای آن شهرها.

نرم افزارهای شهرسازی
با توجه به پیشرفت تکنولوژی و استفاده های روز افزون از سیستمهای کامپیوتری، شهرسازی نیز دستخوش این کاربرد ها بود و امروزه سیستمهای بسیاری در راستای ایجاد بستری امن و سریع برای دسترسی به پرونده های شهرسازی در شهرداری ها طراحی شده است. از جمله پرکاربردترین نرم افزار های مورد استفاده در این رشته، جی آی اس، اتوکد،اس پی اس اس، اکسپرت چویس، نرم افزارهای سه بعدی مثل اسکچ آپ و ... می باشند.
بافت فرسوده ،‌تعامل یا تضاد بین طراحی و برنامه ریزی شهری
● مقدمه
یکی از جنبه های تناقض آمیز و در عین حال با اهمیت در زندگی شهری ، در داخل بافت های قدیمی و هسته های اصلی شهر اتفاق می افتد که آن نیز به جابه جایی گروه های اجتماعی (و در اصل و به بیان کلی به جابه جایی طبقاتی) مربوط می شود.
البته این نمونه از مباحث شهر های بزرگ و اصلی کشور های کم توسعه را شامل می شو، اما ضرورت اصلی توجه به به نیرو هایی است که در کشور هایی نظیر ایران عمل می کنند. در چنین شهر هایی افزایش سریع و رشد در توان مندی مادی، سطح درآمد ها و ثروت در گروه های محدوده اجتماعی، به طرز بی سابقه و حتی غافلگیر کننده ای پدید می آید. گروه های یاد شده شروع به اشغال و تملک و حضور در مناطق شهری مرغوب می کنند. فرایند های اجتماعی و اقتصادی در داخل هسته های مرکزی شکل می گیرد و فضا حالت دیالکتیکی به خود می گیرداقشار میانی و پایین در این میان نقش های مهم و اصلی را ایفا می کنند. اعم از این کهع اقشار ممتاز موقعیت خود را حفظ کنند و یا این که در تحولات سیاسی و اجتماعی جای خود را به دیگران بدهند، گرو هایی از اقشار میانی و احتمالا پایین تر می توانند جای آنها را بگیرند و آنها را به موفعیت بالاتر سوق بدهند.(رئیس دانا، ۲۱۷)
مارکس معتقد بود که گروه های پایین طبقه متوسط، خرده فروشان و کاسبکاران از کار افتاده، به تدریج به درون طبقه پرولتاریا فرو می شوند، و این تا حد زیادی به خاطر آن است که سرمایه رو به کاهش آنها دیگر کفاف مقیاس هایی را که صنعت مدرن بر عهده دارد را نمی کند و لذا در رقابت با سرمایه داران بزرگ ذوب می شوند و تا حدی نیز به خاطر آن است که مهارت های ایشان دیگر به درد روش های تولید جدید نمی خورد.
با توجه به این گفته مارکس قاعدتا باید مناطق شهری اعیان نشین محدود و پر رونق ولی مناطق کارکردی رو به گسترش و تراکم و مناطق سکونتی طبقات میانی یا بینابینی رو به اضمحلال باشند.(همان، ۲۱۸)
به هر حال آنچه که به طور کلی در کشور های کم توسعه حاصل می شود، یعنی رشد طبقات میانی، موجب می شود که اراضی شهری مرغوب و باغ ها و فضا های طبیعی به گونه ای سخت نابهنجار به زیر ساخت و ساز برود. مناطق مرکزی و بافت های کهنه و هسته های اصلی و قدیمی شهر، زیر فشار الگو های جدید مصرف، به ویژه حمل و نقل قرار می گیرد. کارگاه های کوچک که قرار است رو به اضمحلال برون، به دلیل ساختار عقب ماندگی و عدم تشکیل بازار و فرایند انباشت، توسعه می یابند و خود خریدار تکنولوژی و تجهیزات خارجی یا تجهیزات متکی به قطعات کشور های خارجی می شوند.
کارگاه های کوچک به عوض آنکه غم اضمحلال به چهره شان بنشیند و به تدریج از صحنه بیرون روند، با روحیه ای کاسبکارانه و با فعالیتی تکراری به کار مشغولند و از هر خرده فضایی سود می جویند: راه پله ها محل فروش جوراب و لباس زیر و شانه می شود، اکثر طبقات زیرین ساختمان ها در بافت های فرسوده محل کارگاه های کوچک و اغلب غیر استاندارد می شود و در عمل ساختمان سازی نیز در بافت های کهنه با ارزان ترین مصالح و با ابعادی شکل می گیرد که متناسب با این فعالیت ها باشد.
در این شرایط است که ناگهان سرو کله چند گروه از نهاد ها و سازمان های دولتی و شهری پیدا می شود.یک گروه- و در ایران شهرداری-شروع به کشف رانت حاصل از فعالیت های تجاری و انباری و خرده فروشی و یا فعالیت های متمرکز بازاری و سوداگری بسیار پر مایه می کنند و با صدور اجازه افزایش تراکم یا تجمیع قطعات برای نیل به قطعه ای بزرگتر و رانتی بیشتر، بی قواره ترین و آسیب رسان ترین شکل ممکن – بدون توجه به ضرورت های بهداشتی و محیطی-برای خود ایجاد درآمد می کنندو ماوای تازه ای را برای گروه های اجتماعی تازه وارد فراهم می آورند. به این ترتیب تمرکز و فشار به بافت بیشتر شده و – روند و سیکل فرسودگی در بافت با سرعت بیشتری به حرکت خود ادامه می دهد.-(همان،۲۱۹)

بافت فرسوده، چارچوب پژوهشی، حیات و واکنش به تحولات
اگر در تمام طرح های ارائه شده در بافت های فرسوده دقت کافی مبذول شود، این نتیجه حاصل می شود که طراحان- که اغلب نیز از معماران و طراحان شهری بوده اند- کمترین توجه را نسبت به چگونگی شکل گیری، روند حیات و طول مدت زمان حیات بافت داشته اند. ایشان بدون این که بیشینه های تاریخی، اجتماعی و اقتصادی بافت را مد نظر قرار دهند در نهایت به یک نمونه الگو برای دوباره سازی بافت مخصوصا بافت های فرسوده غیر تاریخی می رسند و کار در همین نقطه پایان می پذیرد و در مراحل گوناگون بازبینی نیز دوباره نسخه جدیدی بدون توجه به به مطالبی که برشمرده شد، ارائه می گردد.
اما مسئله بافت های فرسوده بسیار پیچیده است. باید این نکته اصلی همواره مد نظر باشد که بافتی که امروزه از آن به عنوان بافت فرسوده، چه کالبدی و چه عملکردی یا زیست محیطی نام برده می شود، در سال های نه چندان دور دارای سیما و کارکرد مناسبی در حد زندگی افراد ساکن بوده است. اما این که در سیر تحولات چه اتفاقاتی برای بافت می افتد که دیگر نمی تواند خود را با فاکتور های شهر امروز منطبق کند، باید موضوع اصلی مداخله در بافت های فرسوده شهری باشد.
شکل گیری در یک محدوده جغرافیای نامناسب، برخورد به یک متنع فیزیکی یا جغرافیایی، کمبود زیر ساخت های شهری، در سایه روشن قرار گرفتن بافت، برخورد به یک دیواره اقتصادی قوی و نفوذ بافت های اقتصادی به جهت بهره وری غیر مسکونی به درون بافت، ساختار های نامناسب زیست محیطی، تحولات سیاسی آن هم به صورت شوک های آنی، تحولات اقتصادی با به وجود آمدن نقدینگی یا کم شدن نقدینگی در بافت، اقدامات ضربتی برای رفع معضلات اجتماعی، پایین بودن سطح سواد و بهداشت به عنوان دو شاخصه اصلی سازمان بهداشت جهانی در محدوده های فرسوده همه و همه پیدایش و حیات بافت های فرسوده شهری را باعث می شوند.
اما تا آنجا که به بافت فرسوده مربوط می شود، این بافت چند نمونه واکنش نسبت به تحولات مخصوصا اجتماعی از خود نشان می دهد. پیش از این مطلب لازم است به این نکته اشاره شود که بافت های مرکزی لزوما در معرض تهاجم تنها طبقه میانی تولید کننده ماشینی کوچک مقیاس یا صاحبان فعالیت های تجاری نوگرا قرار نمی گیرند. در واقع لایه های تجحاری صنفی یا پیشه وری یا سوداگری که به طور غالب سرشتی سنتی دارند، در این مکان ها حضور دارند، در واقع ایشان نیز مصرف کننده و توزیع کننده و فروشنده کالا هایی هستند که یک سرنخ آنها در اختیار مرکز انباشت سرمایه و شعبه های اصلی آن نیز در اختیار صاحبان نیرو های اقتصاد تکنولوژی است. اما در عین حال لایه های سنتی نیز در مدارهای ویژه سود آفرینیخود کار می کنند و سخت به فرهنگ ماندگاری که این مدار را از حیث آرمانی، مکتبی، اقتصادی و سیاسی تغذیه می کند، علاقه مندند.علاقه مندی ایشان معمولا وجهی از تعارض های سیاسی با لایه های نسبتا نوگرا تر را می سازدکه چه بسا دارای سر و صدای سیاسی است و عده ای را در مورد ژرفای تعارض به اشتباه می اندازد. در واقع از حیث ریشه ای تعارض ها آنچنان بزرگ نیستند که پنداشته می شود، به همین سبب است که تبلور این تعارض ها در بافت های کهنه و قدیمی و در فضا های هسته ای سکونتی- تجارتی موجب گسستگی بافت نمی شود، بلکه آن را به اصطلاح معماران دفرمه می کند.
یکی از واکنش های کالبدی بافت فرسوده، خالی شدن مناطق مسکونی نزدیک به بافت تجاری مرکز به منظور ایجاد کارگاه ها، انبار ها، دکان های پیشه وری، فضا های کمکی بازار، فضا های احتکار اجناس و نظایر آنهاست. تجربه های تهران(محدوده بازار و محله سیزوس)، اصفهان(محدوده میدان کهنه)، شیراز(جوار بازار وکیل) در این باره به قدر کافی گویا هستند. خواننده علاقه مند به مسائل شهری می تواند نمونه های زیادی را در این باره ذکر کند. تجربه های مربوط به دمشق، کازابلانکا، کراچی و آنکارا نیز تا آنجا که مشخص است از همین حقیقت حکایت دارد.
واکنش دیگر که بر خلاف واکنش بالا صرفا جنبه مستقیم اقتصادی ندارد، عبارت است از تمرکز اقشار کم درآمد و تازه از راه رسیده در محله های سکونتی و دارای هویت اجتماعی سنتی. محله های اطراف یا داخل بافت قدیمی به سرعت به محل سکونت کارگران عادی یا صنعتی و کاسبکاران جزء، دست فروشان و صاحبان مشاغل متفرقه، کارکنان عادی و کارگران بازار و جز آن تبدیل می شوند. محله درب شازده شیراز چنین تجربه ای را پشت سر گذاشت. در تهران محله های بازار و عودلاجان و امیریه و شاپور( اگر چه از این آخری همیشه به جز در محله هایی مانند بازارچه قوام الدوله و گذر معیر محله سکونتی اقشار بالایی نبود.)چنین سرنوشتی را طی کرده اند.
شمار زیادی از کارگران عادی و افغانی و مهاجران مناطق دور دست در محله های اطراف میدان کهنه اصفهان مانند یهودیه و چوپاره و در محله گود عربان در شیراز و در خیابان شاپور و خیابان های نزدیک به بوذرجمهری در پاچنار و پامنار و سید نصرالدین و نیز در بوذرجمهری شرقی در تهران سکونت گزیده اند.
اقشار سنتی، ترک محل می کنند. این که هنوز یک بانوی نسبتا بزرگسال با غرور در خانه سنتی و قدیمی خود در عودلاجان سکونت گزیده است و به حرف خانواده پراکنده شده اش برای انتقال به یکی از برج های تهران وقعی نمی نهند و این که خانه دکتر حسابی در بازارچه قوام الدوله شاپور در زیر ماشین مخرب نابود می شود، تا در زمین آن چند طبقه سازی شود، برای بحث این مجال ارزش های نمادین اما بسیار جدی دارند.
اما این تخریب ها و جابه جایی ها همان طور که به اشاره گفتیم می باید بتوانند در یک رابطه دیالکتیکی یا تعادل سیستم یا آنتروپی مثبت را به بار آورند. مجموعه بافت قدیمی در نگرش تحلیلی که تا کنون برای برنامه ریزی بافت به کار گرفته شده است، یک سازواره ناموزون و نیمه بسته و تغذیه آن به کل نظام شهری وابسته است.
اگر قرار بود تعادل ایجاد شود ناگزیر می بایست جابه جایی گروه های اجتماعی یا صورت بگیرد و یا در یک جا متوقف شود. از همه مهمتر می بایست روند ایجاد رانت و تخریب و بازسازی به یک روند با ثبات برسد. مثلا در مرکز شهر لندن فرایند ایجاد واحد های تجاری وجود دارد. این فرایند نوسانی هم دارد ولی بنیان شهر را بر نینداخته است و بنا بر این بسته به رشد کل فعالیت تجاری در انگلستان و شهر لندن روند رشد و نوسان خود را دارد ولی وقتی روند به یک جریان تخریبی بی بازگشت و مسخ و فسخ و نسخ بافت قدیمی تبدیل می شود. می باید نتیجهع گرفت که تعادل یا تعادل نسبی در داخل بافت وجود ندارد.
یکی از جنبه های اساسی این عدم تعادل دست اندازی نیروی بیرون و درون سیستم به معماری و به عناصر بر جا نگه دارنده محیط زیست و هویت وجودی شهر هستند.(همان، ۲۲۱)
بهتر است آنترپی مثبت مورد بررسی کوتاهی قرار گیرد.آنتروپی مثبت وقتی روی می دهد که مقداری از انرژی محیط صرف تخریب آن محیط می شود، زیرا بدین وسیله انرژی بیشتری می گیرد. نیز ولع سیری ناپذیر کسب انرژی (درآمد) و مصرف و سوخت و انباشتن نیز بر کل سیستم نیمه بسته حاکم است که جنبه بیمار گونه دارد و از ناکارآمدی و قرار گرفتن در مدار هزینه های تورمی حکایت می کند.
توضیح بیشتر آن که وقتی تخریب، جابه جایی اجتماعی و تبدیل فضا ها به محل انبار، احتکار، فروش و دکان داری و جزآن بیشتر از حد متعادل، سود فوق العاده و رانت متفاوت و احصاری شکل می گیرد و به خاطر موقعیت ویژه صاحبان کسب و کار، ارزش های شهری به آن سو سرازیر می شود. شبکه بندی قدرت سیاسی و اجتماعی نیز تقویت می شودو همه اینها نیروهایی چون گروه های مختلف اجتماعی صاحب درآمد را توانمند تر می کنند و آنها را به تمورکز و سلطه بر بافت- خواسته و ناخواسته- ترقیب می کنند، زیرا از این راه ادامه انتقال درآمد بیشتر می شود. در این راستا ارزش سرقفلی و رانت بالا می رود که فشار تورمی پدید می آورد و فشار تورمی تمایل به ساخت و ساز و استفاده از فرصت های سود آفرینی تورمی را بالا می برد. به این ترتیب انرژی مادی(ارزش های مازاد اقتصادی) برای کنترل و مهار سیستم کار نمی کنند، بلکه آن را به گونه ای انفجاری بسط می دهند، در همین بسط، تخریب و فسخ و نسخ صورت می گیرد.
ارزش های معمارانه و فضایی زیر پای غول نیرومندی که از بطری بیرون آمده است یعنی سود فوق العاده گروه های اجتماعی ذی نفوذ، له می شود.
اما نهاد هایی چون شهرداری نیز در این جریان ساکت نمی نشینند و با تلاش برای گرفتن سهم و حق خود- عمدتا با توجیه تامین درآمد برای انجام فعالیت های عمران شهری و توسعه خدمات محیطی- شعار آنتروپی مثبت را می دهند. شهرداری اجازه تراکم و بلند مرتبه سازی در پرتراکم ترین و باریک ترین معابر را صادر می کند، این تمرکز، تورم و سود تورمی می آفریند. هزینه های سرمایه گذاری و ارزش سرقفلی و رانت رو به انفجار باید جبران شود و راه جبران رشد فزاینده قیمت هاست که کمبود ساختاری آن را در سربالایی یاری می دهند.
در آمد های شهرداری، بدین ترتیب آثار تورمی دارند و فشار خود را بر بنیه مصرف کننده تحمیل می کند و پیش از انکه گشایش، عرضه واقعی و حذف تمرکز ایجاد کند، اصل رانت و ارزش فوق العاده را به نفع گروه هایی که به هر حال از حیث سنی در جهت رو به افزایش محدوده می شوند- اگر گفته نشود از شمار مطلق- تقویت می کنند.
در این میان اما طرح های پراکنده نوسازی یا بهسازی و مرمت و یا آنچه در ایران به آن بررسی بافت های مسئله دار می گویند، نه تنها دردی را دوا نمی کند بلکه چه بسا فرصت های هوشمندانه تری را برای کل سازو کار درونی زیر سیستم های بافتی قدیمی و مرکزی و آنتروپی مثبت آن فراهم می آورد. این طرح ها با برنامه های یک طرفه، تحکم آمیز یا پند دهنده، توسعه معابر و حفظ این و آن ساختمان را مد نظر قرار می دهند. این طرح ها از آنجا که اصل آنتروپی و سازو کار درونی زیر نظام را هدف نمی گیرند، اساسا به تغذیه ستانده اقتصادی و اجنماعی و نیز ماهیت یگانه، ولی تضاد آمیز کالبدی توجه نمی کنند و آن را در مجموعه ای بزرگتر نمی بینند، می توانند به فرصتی برای محدودیت های مصنوعی و بازتاب های هوشمندانه و مصونیت سازی گروه های اجتماعی تبدیل شوند.
به هر حال انبار شدن، سکونت اقشار کم درآمد و شبکه سوداگری حقایقی هستند در ارتباط مستحکم دیالکتیکی یا کنش و واکنش یا سیستمی با فضا و کالبد محیط. کالبد و فضا به نوبه خود آثاری ساختاری و پابر جا بر مناسبات اجتماعی باقی می گذارند که رستگاری آن تنها می تواند به مسخ شدگی کالبد و اثر بخش پنهان یا دیگرگونه آن کمک کند. طرح های بافت مسئله دار، طرح های نجات بافت کهن، مطالعات فضا های قدیمی مانند بازار و میدان و خیابان های هویت دار مرکزی باید در روندی عمومی، شامل مطالعات تاریخی و فرهنگی، مناسبات اجنماعی، روابط اقتصادی، اقتصاد فضا و کالبد، کالبد شناسی دقیق، برنامه ریزی و سنجش محیطی و فضایی و بالاخره رابطه متقابل فضا- جامعه شکل بگیرد.
مجموعه همه این عوامل باید در یک سلسله اعصاب مرکزی و به یک مرکزیت تعقل پویا مرتبط شود. سود جویی و پراکنده کاری، بافت فرسوده را فقط نابود یا مسخ نمی کند، آن را به ضد توسعه فرهنگی و اجتماعی و مانعی در راه بالندگی های آینده بدل می کند.(همان، ۲۲۳)
در فصول قبل و مخصوصا در فصل تجربه های جهانی بازآفرینی شهری، به وفور هماهنگی تیم های گوناگون شهرسازی در پروژه های گوناگون بافت های فرسوده مورد ارزیابی قرار گرفت. اما نگارنده بر آن است که ضمن در نظر گرفتن نزدیکی و رقابت این دو رشته در باز آفرینی شهری، به نقدی سازنده در مورد کارکرد نظریات گوناگون این دو رشته در بافت های شهری بپردازد. در ذهن نگارنده با توجه به تجربیاتی که در زمینه برخورد های گوناگون با بافت فرسوده داشته است، این نکته بسیار متبادر است که در شهر سازی ایران این دو رشته کاملا نسبت به یکدیگر فاصله گرفته و در برخی موارد نیز دارای افتراق بسیاری شده اند.

دیدگاه های معماری و طراحی شهری در نمونه باقت های فرسوده شهر تهران
در نگاه اول، شاید همگان این تصور را داشته باشند که این معماران و طراحان شهری هستند که باید راجع به بافت فرسوده اظهار نظر کنند. اما این محل اشتباه بزرگی است که تا به امروز بافت های فرسوده شهری مخصوصا در شهر تهران را مورد شدید ترین حملات قرار داده است.
اگر به صاحبنظران مشاوران تهیه کننده طرح های جامع و تفصیلی در شهر های گوناگون علی الخصوص تهران نیز توجه شود، این نکته مهم به دست می آید که این دیدگاه معمار یا همان مدیر عامل یک مهندس مشاور معمار و شهرساز است که در نهایت بر طرح سایه می افکند. طرح های احیاء بافت های فرسوده در نهایت به سیاست هایی ختم می شود که راهکار های طراحی صرف را پیش می گیرند.
این نمونه از دیدگاه ها حتی در شرح خدماتی که برای طرح های سامان دهی نظیر سامان دهی ده ونک و باغ شاطر ارائه شده است نیز، آورده شده است. شرح خدماتی که در نهایت به طراحی آن هم روش طراحی بسیار مداخله جو در بافت فقط با حفظ عناصر شاخصه بافت نظیر ساختمان ها شروع شده و بدون توجه کافی به مشخصه ها و مولفه های گوناگون اقتصادی، اجتماعی،اقتصاد فضایی و اقتصاد کالبدی و یا حتی فضای اقتصادی بافت به طراحی منجر می شوند.
نگارنده در این مجال به هیچ وجه قصد کوچک شمردن کار معماری و یا طراحی شهری را ندارد بلکه فقط با دیدی نقادانه، در صدد آسیب شناسی برخورد های نمونه ای طراحی شهری و معماری در بافت های فرسوده است.

آسیب شناسی دیدگاه های معماری و طراحی شهری در بافت فرسوده
اگر به برخورد هایی که در طرح منظر شهری محله خوب بخت در جوار بزرگراه امام علی(ع) در منطقه ۱۵ تهران توجه کافی شود، نقد های زیر در مورد غیر منسجم بودن ساختار دیدگاه های معماری و طراحی شهری در این نمونه به دست می آید:
- معلوم نیست نام منظر شهری(Urban Land scape) که عنوان این پروژه است از کدام منبع اقتباس شده است. همین نام آگاهان امر شهر سازی یا همان شهرسامانی را به این ذهنیت رهنمون می شود که اگر هم این نام درست باشد- که جای شک فراوانی در آن وجود دارد-، این نمونه از پروژه که برای سامان دهی ارائه شده است، همان طراحی شهری است که فقط به اجزاء آن هم نه در حد بافت بلکه به بدنه ها توجه دارد که به نظر می رسد اصلا مشکل بافت فرسوده بدنه ها نباشد یا اگر هم بافت فرسوده مشکل منظر و سیما داشته باشد، این نمونه از مشکلات از مشکلات دسته چندم بافت هستند و مسائل بسیار مهم تر از این نمونه ها در بافت وجود دارد.
- طرح در قسمت مطالعات پایه خود فاقد یک انسجام مورد نیاز طرح های شهری است و بسیار پراکنده آن هم از دیدگاه معماری صرف و نه معماری شهری به بررسی بافت پرداخته است. بررسی طرح های بالا دست نیز فاقد کارایی لازم است، زیرا در این نمونه ها نیز که با دیدگاه های غالب طراحی صورت گرفته اند، نیز عملکرد اصلی بافت معین نیست.(طیف عملکردی بافت)
- طرح سریع و بدون مطالعه کافی، استراتژی اصلی خود را که همان تملک، تخریب و تجمیع قطعات است را بدون این که به بررسی نمونه های گوناگون به دست آمده از این موارد باشد پیاده می کند.
- همان گونه که اشاره شد در مبحث اهداف مطالعات منظر شهری که در نهایت در طرح بافت فرسوده محله خوب بخت و ناحیه امام علی(ع) به مرصه ظهور رسیده است، سه هدف که همگی نمود بارز معماری یافته اند، معین شده است.اهداف زیبایی شناسی، اهداف عملکردی و اهداف هویت بخشی. باید به این نکته اشاره کرد که هر کدام از این سه هدف در زمره سیاست بوده اند که به هدف تبدیل شده اند و هدف های غایی نوسازی بافت های فرسوده نیستند.
- طراحان در مطالعه سازمان فضایی سعی کرده اند که به نوعی آیتم های سازمان های فضایی متعارف را به بافتی که حتی شناخت کافی روی آن ندارند بخورانند که این کار هیچگاه نمی تواند سبب به دست آمدن یک راهکار عملی و اجرایی در به وجود آمدن یک سازمان فضایی در محدوده شود.(عدم توجه کافی به سازمان فضایی موجود)
- در مورد سرانه ها نیز بدون دقت به سرانه های اقتصادی محدوده در مورد هر کدام از کاربری ها، سرانه ها را با طرح سامان دهی سنجیده و در نهایت سرانه های طراحی ارائه شده است.
- در نهایت کار طرح منظر شهری ناحیه امام علی به ارائه طرح منظر شهری در کنار طرح تفصیلی ناحیه به عنوان سند سطح دو تا حد دخالت در ریز پلاک ها پیش رفته و کار با ارائه نقشه های پلاک های جدید و ماکت طراحی به پایان رسیده است.

طبق مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی، بافت فرسوده دارای سه شاخصه است که به صورت ساده شامل:

- بافت هایی با۵۰% معابر با عرض کمتر از ۶ متر؛
- فرسودگی کالبدی؛
- قطعات یا پارسل های با ۵۰% زیر ۱۰۰ متر مربع؛
با دقت در ادبیات ارائه شده در این مصوبه نیز این نکته به ذهن متبادر می شود که تمام دیدگاه ها صرفا دیدگاه های کالبدی و معمارانه بوده است اما سوال اینجاست که:

- آیا در بافت هایی که کوچه زیر ۶ متر هستند بافت فرسوده است؟
- معیار اصلی قطعات که باید زیر ۱۰۰ متر مربع نباشند، چیست؟

سوال اول را می توان این گونه پاسخ داد که باید در تمام این نمونه از معابر ماشین های امدادی تردد کنند و سوال دوم را نیز می توان بر این شرح پاسخ داد که باید قطعات کوچک با هم تجمیع شوند و قطعات بزرگتر را به وجود آورند. اما به راستی آیا این شاخصه ها، شاخصه های شناخت بافت های فرسوده هستند؟ با عنایتی که نگارنده در شناسایی بافت های فرسوده داشته است باید این نکته ذکر شود که این سه شاخصه حتی به صورت توامان نیز نمی توانند معیاری برای شناسایی بافت های فرسوده و حتی مطالعه این نمونه از بافت های شهری باشد.

اما با این دو بحثی که صورت گرفت شاید بتوان آسیب شناسی دیدگاه های معماری و طراحی شهری را در مورد بافت های فرسوده به قرار زیر دسته بندی کرد:

- عدم تعریف درست از بافت های فرسوده در مصوبات گوناگون که سبب به وجود آمدن اشکالات فراوان در طرح های ارائه شده می شود؛
- عدم برخورد سیستماتیک در شناخت بافت های فرسوده؛
- عدم تلقی درست از سیر تحول و تطور نمونه های موردی بافت های فرسوده؛
- به کار نگرفتن روش های گوناگون و متداول جهان مدرن در مباحث تحلیل بافت های فرسوده شهری و دنبال کردن تحلیل های صورتی به جای تحلیل های ماهوی؛
- عدم ارتباط بین روش های گوناگون برنامه ریزی شهری از قبیل فضای اقتصادی، اقتصاد فضایی، اقتصاد زمین و ساختمان، تراکم های اقتصادی، اقتصاد اجتماعی، ریزش های مالی و رشد نقدینگی در بافت، عناصر محرک و عناصر پنهان، آسیب شناسی کالبد اجتماعی، مشکلات کالبدی موثر بر زندگی اجتماعی و ...... . در حقیقت باید گفت که عدم ارتباط بین فرایند های برنامه ریزی شهری با فرایند های طراحی شهری در نمونه های گوناگون بافت فرسوده.
- عدم تلقی درست از اهداف و به کار بردن انواع اهدافی که از جنس سیاست هستند.(گام اول مطالعات منطقه ۱۵، مهندسین مشاور طرح و آمایش)
- برخورد های نوعا بدون مطالعه و پشتوانه اقتصادی و اجتماعی که سبب به وجود آمدن نمونه های گوناگون تورم های مختلف اجتماعی و اقتصادی پایدار در بافت می شود.(نظیر برخی نمونه های ارائه سوبسید ها که در فصل تئوری های نوین به آن پرداخته شد.)
- تلاش برای رسیدن به یک جواب در هر نمونه از بافت های فرسوده که در نمونه ارائه شده در مورد طرح منظر شهری خوب بخت حادث شده است.
- دیدگاه جامع نگر و بروکرات معماری و طراحی شهری که در پی پاک کردن مسئله به هر نحو ممکن و القاء جواب از پیش تعیین شده خود است.
- پرداختن به راهکار هایی همچون ارائه تراکم اضافی به شرط نوسازی که به گونه ای ساختار بافت های شهری را در ایران فلج نموده است.( باید به این نکته توجه کافی داشت که بحث ارائه تراکم اضافی به شرط نوسازی در بیشتر کشور های دنیا به دست فراموشی سپرده شد، ولی در ایران به سبب دیدگاه های تشویقی آن هم به سبب به وجود آوردن رانت اضافی نه به سود مردم بلکه به نفع شهرداری هنوز نیز در دیدگاه های طراحی کاربرد دارد که سبب فروپاشی بسیاری از زیر ساخت های محلات و فروپاشی و رو به اضمحلال گذاردن این نمونه از محلات شده است.)
- ارائه راهکار تجمیع قطعات که نهایت طرح های متکی بر دیدگاه های طراحی شهری است. اما اگر واقعا پرسیده شود که چرا باید قطعات تجمیع شوند و یا چرا مصوبه شورای عالی قطعات زیر ۱۰۰ متر مربع را به عنوان بافت فرسوده شناخته است و راهکاری جز تجمیع برای طراحان باقی نگذاشته است، جوابی نمی توان برای این سوال پیدا کرد. این نمونه دیدگاه برای کشور ایران که در آن مالکیت فردی کاملا محترم شمرده می شود در یک نمونه طرح این گونه نمود پیدا می کند که به طور مثال اگر از مجموع ۵ پلاک در طرح تجمیع یکی حاضر به تجمیع نشود، طرح عقیم می ماند.
- عدم توجه به پارادوکس های ایجاد شده در مورد پدیده تجمیع( پیوست، بخش تجمیع) چه از نظر اقتصادی و چه از نظر اجتماعی که تبعات گوناگونی را به وجود می آورد.
- ارائه سازمان فضایی و سیمای محیطی به عنوان مهم ترین شاخصه و عدم توجه به فضا آن هم فضا های گوناگون به جای این نمونه از تعریف های کلاسیک.
- عدم قرار دادن سیستم های مختلف بازنگری و مقایسه ابعاد مختلف با هم که عموما طرح ها را به سوی یکسو نگری رهنمون شده است.
همه عواملی که برشمرده شد، نگارنده را در این مسیر قرار داد تا با تامل بر روی تجربیات گوناگون مطالعه شده به یک چشم انداز مهم در مورد مطالعه، ارائه راهبرد و اسناد سیاسی و راهکار های اجرایی و عملی دست یابد که عنوان این نمونه از چشم انداز در مورد بافت های فرسوده را تعامل بین برنامه ریزی و طراحی شهری گذاشت.

تعامل بین برنامه ریزی و طراحی شهری؛ راهکار خروج از بحران
در تجربیاتی که کشور های مختلف دنیا در مورد برخورد با بافت های فرسوده داشتند، این نتیجه حاصل شد که سیاست این کشور ها علی الخصوص کشورهای پیشرفته بر مبنای تعامل بین علوم و فنون گوناگون برای رسیدن به بهترین و نه صرفا سریع ترین و راحت ترین گزینه به عنوان راهبرد جهت سامان دهی بافت های فرسوده است. در این راه ابزار گوناگونی از معیار ها آن هم معیار های قابل انعطاف و سهل و ممتنع در اختیار تیم برنامه ریزی است. با آنکه نحوه برخورد ها با عنایت بر سیستم های سیاسی کشور های گوناگون، مختلف است، اما روش های مطالعه و تحلیل مسائل جهت رسیدن به راهبرد های شهرسازانه بسیار حائز اهمیت است که باید بیشتر مد نظر اهالی شهرساز ایران نیز قرار گیرد.
در حقیقت به نظر می رسد اولین گام در حل مسئله ای آن هم به بزرگی و پیچیدگی بافت فرسوده، شناخت ابعاد گوناگون آن باشد و بعد از شناخت که باید علاوه بر جامعیت و از پایین به بالا بودن روند ها را نیز مورد بررسی قرار دهد، تحلیل مسائل نیز از اهمیت شایان ذکری برخوردار است.
تحلیل مسئله به همراه باز خورد های گوناگونی که در بستر مکان و زمان بافت رخ می دهد، امکان اجرایی تر نمودن طرح های شهر سازی را بیشتر نموده و سبب می شود تا طرح از زمان اجرا و از اجزای مختلف زمینه موجود عقب نیفتد.
اهم تعاملاتی که می تواند میان طراحی و برنامه ریزی شهری در فرایند های گوناگون مطالعه و ارائه راهبرد های مثمر ثمر برای بافت های فرسوده شهری به کار روند از نظر نگارنده به قرار زیر است:
- حس مکان بافت فرسوده با حضور مستمر تیم برنامه ریزی و طراحی یا بهتر بگوییم تیم شهر سامانی در محل و به دست آوردن حال و هوای حسی بافت.
- بررسی ابعاد گوناگون فضا از قبیل تعاملات گوناگون اقتصاد فضایی و فضای اقتصادی یا فضای اجتماعی و جوامع موجود در فضا.
- بررسی کلیه طرح های مصوب و یا غیر مصوب مربوط به بافت موجود و ارتباط بین دیدگاه های گونالگون اعمال شده از قبیل دیدگاه های برنامه ریزی و طراحی شهری و ..... .
- قرار دادن گروه های مختلف کاری در برنامه ریزی بافت فرسوده از قبیل معمار، طراح شهری، برنامه ریز شهری، جامعه شناس، اقتصاد دان، روان شناس، مهندس زیر ساخت های شهری، طبیعی دان، اقلیم شناس، مردم شناس، جغرافی دان و .... و هماهنگی بین این افراد در جهت رسیدن به تعاملات سازنده.
- به کار گیری علوم جدید از جمله ریاضیات و آمار توصیفی و تطبیقی جهت پی بردن به تعاملات گوناگون بین فاکتور های مختلف.
- پی بردن به اهمیت بعد زمان و مکان و بررسی دینامیک پدیده های گوناگون طراحی و برنامه ریزی در نواحی فرسوده شهری و روستایی.
- بررسی سیر تاریخی محدوده با عنایت به تاثیر توامان فاکتور هایی چون اقتصاد، معماری، اجتماع و ارتباطات و سیاست.
- ارائه فرضیات مستدل در قسمت های گوناگون فرایند تحلیل جهت آزمون نمودن مستدل آنها.
- به کار گیری نمونه های آزمون شده از کشور های خارجی و بررسی تشابهات و تناقضات موجود در آنها با توجه به شناختی که نسبت به بافت وجود دارد.
- آزمون فرضیات گوناگون با روش های نوینی نظیر شبیه سازی و تعاملات گوناگون فاکتور های فضایی قبل از ارائه سیاست های موردی.
- طبقه بندی آزمون ها بر مبنای بهتر بودن نتایج با عنایت به ارشادی بودن فرایند طرح های گوناگون شهرسامانی و انتخاب مناسب ترین راهبرد.
با توجه به این که در فصول پیش نیز اکثر رویکرد های نوین به راهبرد های مناسب جهت بازآرایی بافت های فرسوده ختم می شد، نگارنده نیز در این قسمت نگارش خود را با ارائه راهبرد های ارشادی جهت بافت فرسوده به پایان برده است.

نتیجه گیری
با توجه به مطالبی که برشمرده شد، چارچوب های پایه ای این رساله بر اساس دیدگاه های تلفیقی علوم گوناگون در مورد بافت های فرسوده شهری است. علوم گوناگونی نظیر اقتصاد که در تمام شاخصه های شهرسازی امروز دخالت مستمر دارند.
هدف نگارنده در حقیقت نقد مباحث اقتصادی موجود در جامعه شهری ایران نیست، بلکه وی سعی دارد تا با دیدگاهی نقادانه وجود و حدوث علوم گوناگون از جمله اقتصاد شهری و ریاضیات را در شهرسازی یادآور شود.
بار ها و بارها از زبان معماران و شهرسازان و در کلاس های درس شهرسازی شنیده شده است که شهرسازی مجموعه ای از علوم و علمی میان رشته ای است. ولی در پژوهش هایی که تا به حال در کشور برای نمونه هایی چون بافت فرسوده به انجام رسیده است، کمترین میزان امتزاج بین علوم گوناگون مشاهده می شود.
وجود هماهنگ کننده مهندس معمار به جای مهندسین شهرساز که عموما اشراف کافی و دید کلی نسبت به مسائل ندارند نیز پژوهش ها را اغلب به بیراهه برده و دیدگاه های تلفیقی را مد نظر قرار نمی دهد.
به این ترتیب رساله سعی دارد تا با دیدگاهی انتقادی و منصفانه در چارچوب های قواعد پژوهشی علوم اقتصادی، اجتماعی و شهرسازی به نمونه های راهبردی و مناسب در جهت برخورد با مسائل شهری علی الخصوص بافت فرسوده بپردازد.
منابع
- رئیس دانا، فریبرز، (۱۳۸۱)، اقتصاد سیاسی توسعه، نشر نگاه، تهران.
- نبوی، بهروز(۱۳۷۴)، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم اجتماعی، کتابخانه فروردین، چاپ پانزدهم، تهران.
- الگوی توسعه منطقه ۱ تهران، مهندسین مشاور بافت شهر.
- الگوی توسعه منطقه ۲ تهران، مهندسین مشاور سراوند.
- الگوی توسعه منطقه ۳ تهران، مهندسین مشاور شاران.
- الگوی توسعه منطقه ۴ تهران، مهندسین مشاور عرصه.
- الگوی توسعه منطقه ۵ تهران، مهندسین مشاور شارمند.
- الگوی توسعه منطقه ۷ تهران، مهندسین مشاور فرنهاد.
- الگوی توسعه منطقه ۸ تهران، مهندسین مشاور زیستا.
- الگوی توسعه منطقه ۱۴ تهران، مهندسین مشاور شهر و خانه.

چهارشنبه, 12 آذر 1393 ساعت 00:01

تاریخ شکل شهر

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

طراحی شهری

طراحی شهری

درآمدی بر شهر شناسی

نخستین منبع درس:
کتاب: تاریخ شکل شهر
نوشته : جیمز موریس
ترجمه:دکتر راضیه رضا زاده
انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران
مدرس : وحید زمانی

فهرست مطالب:

شهر های نخستین
دولت شهر های یونانی
روم و امپراتوری
شهر های قرون وسطی
رنسانس

این مطلب در 215صفحه آماده شده است.

حجم فایل:14.1 مگا بایت

پسورد فایل: www.pupuol.com

 

طراحی شهری

لطفا درخواست ها، نظرها و انتقاد خود را برای پیشرفت هرچه سریعتر ما ارسال فرمایید.

پنج شنبه, 18 دی 1393 ساعت 09:09

معماری روستا

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

معماری روستا

پروژه شناخت معماری روستا (روستای قلات) دانشگاه آزاد اسلامی واحد داریون

فھرست

  • شناخت استان: نقشه تقسیمات سیاسی شناخت شھرستان:نقشه تقسیمات سیاسی
  • شناخت بخش : نقشه تقسیمات سیاسی
  • شناخت دھستان : نقشه تقسیمات سیاسی

شرح مختصر

 روستای قلات در فاصله١٠ کیلومتری دھستان گویم قرار دارد. فاصله روستا تا شھر شیراز ٣۵ کیلومتر می باشد. ھرچندکه روستا از لحاظ برخی خدمات در سطح مطلوبی است ولی قابلیت داشتن حوزه نفوذ و خدمات دھی به روستاھای ھمجوار خود را ندارد. این روستا فاقد دبیرستان بوده و با توجه به نزدیکی به شھر شیراز روستائیان جھت خدمات برتر به شیراز مراجعه می کنند. بنابراین روستای قلات دارای حوزه نفوذ و خدمات دھی به روستاھای ھمجوار خود نمی باشد ، با بررسی ھای به عمل آمده و تحقیقات صورت گرفته توسط این مشاور روستا فاقد ھر گونه حوزه نفوذ مستقل و غیر مستقل تشخیص داده شده است .به طور کلی روستای قلات در حوزه نفوذ شھر شیراز می باشد. از لحاظ سطح بندی بر اساس طرح جامع شھرستان شیراز روستای قلات جز روستاھای سطح ۵ با مرکزیت شیراز است. در بررسی ھای محیطی انجام گرفته نشان داده که روستای قلات دارای وضعیت طبیعی کوھستانی است و در بین دو بخش از رشته کوه زاگرس واقع شده است تپه ھای در شمال و جنوب روستا گسترده شده اند که بر روی این ارتفاعات باغات میوه و ویلا ھا قرار دارند. رودخانه ای نیز با بستری عریض در جنوب روستا امتداد دارد و باعث شده تا بافت میانی و جدید روستا به صورت خطی شکل بگیرد. باغ ھا و اراضی حاصلخیز کشاورزی از غرب و جنوب غربی روستا، یعنی از باغ ھای آبی روستا که با اب ابشار ھا آبیاری می شوند شروع شده و تا باغات رز (انگور دیم) و اراضی جنوب روستا امتداد می یابند. باغات حاصلخیز جنوب غربی روستا،روستای قدیمی قلات را در بر گرفته اند و در مالکیت ساکنین روستا می باشد این باغات در اقلیم و منظر و موقعیت روستا تاثیر بسزایی گذاشته است. مساحت این باغات ٣٣٠ ھکتار و اراضی زراعتی در حدود ٢٢٠ ھکتار می باشد.

(( مطالعات و نقشه ھای جریانھای اقتصادی – اجتماعی ))

  • نقشه و مطالعات محدوده بلا فصل مطالعاتی روستا
  • مطالعات و نقشه ھای حوزه نفوذ روستا
  • حوزه نفوذ آموزشی ( مطالعات + نقشه)
  • حوزه نفوذ بھداشتی ( مطالعات + نقشه)
  • حوزه نفوذ اداری ( مطالعات + نقشه)
  • حوزه نفوذ خدماتی ( مطالعات + نقشه)
  • حوزه نفوذ تجاری ( مطالعات + نقشه)
  • نتیجه گیری : تشخیص حوزه روستا ( مطالعات + نقشه)

(( شناخت روستا ))

  • مطالعات سیاسی – جغرافیایی – طبیعی
  • بررسی موقعیت سیاسی ، جغرافیایی روستا و نحوه دسترسی به روستا
  • بررسی عوارض پوشش گیاھی محیط طبیعی و روستا
  • مطالعات اقلیمی روستا
  • آب و ھوا ، بارندگی ، دما ، تابش ، رطوبت و
  • مطالعات فرھنگی تاریخی
  • تاریخچه ، وجه تسمیه ، بناھای تاریخی
  • بررسی وضعیت فرھنگی روستا ( آداب و رسوم ، قوم ، دین ، زبان ، لهجه و)
  • مطالعات اجتماعی روستا
  • بررسی حال و روز اجنماعی روستا
  • بررسی مطالعات جامعه شناختی و جمعیتی روستا به تفکیک
  • نحوه مدیریت روستا
  • تعیین نوع مالکیت ھا
  • مطالعات اقتصادی روستا
  • گروه ھای اقتصادی عمده در روستا
  • وضعیت اقتصادی روستا و تاثیر آن بر محیط اجتماعی
  • مطالعات کالبدی روستا
  • علت پیدایش ،هسته اولیه و مر احل گسترش
  • امکانات ، تمایلات و محدودیت ھای توسعه
  • کیفیت ابنیه و تعداد طبقات
  • بررسی وضعیت معماری ابنیه روستا
  • بررسی مصالح ساختمانی ابنیه و در صورت وجود ، سازه ھای خاص
  • بررسی مصالح شیب عمومی ، شیب معابر ، مسیل و نحوه دفع آبھای سطحی روستا
  • شناخت کاربری اراضی روستا
  • شناخت محله بندی روستا( شناخت شبکه معابر روستا ( درجه بندی و جنس مصالح)
  • مطالعات مربوط به تاسیسات و تجھیزات زیر بنایی روستا
  • نحوه تامین آب ، برق ،گاز، تلفن و روستا

(( نقشه ھای روستا ))

  • هسته اولیه و مراحل گسترش
  • امکانات ، تمایلات و محدودیت ھای توسعه
  • کیفیت ابنیه
  • تعداد طبقات
  • تعیین نوع ماکیت
  • وضعیت شیب عمومی ، شیب معابر و نحوه دفع آبھای سطحی روستا
  • تاسیسات و تجھیزات زیر بنایی روستا
  • شناخت محله بندی روستا
  • شناخت شبکه معابر روستا
  • شناخت کاربری اراضی
  • مصالح ساختمانی ابنیه
  • دسترسی ھای مختلف به روستا
  • برداشت از یک تیپ منزل مسکونی روستا

این مطلب در 42 صفحه در اختیار شما عزیزان قار داده شده است.

لینک دانلود مستقیم فایل

حجم فایل: 6.01مگا بایت

معماری روستا

گریزی از این بحث 

ویژگی های عام معماری روستایی 

 معماری سنتی روستایی از سنتهای عامیانه سرچشمه می گیرد که در بطن یک ملت و فرهنگ به طور ناخودآگاهی وجود دارد و بیانگر آمال و آرزوهای آنهاست.

 معماری ساده روستایی در رابطه با زندگی و و در قالب این سنتهای ادراکی از جهان با یک نگاه آغازین است.

 معماری سنتی روستایی ایران مجموعه ای بسیار متنوع است. بررسی علل و ریشه های این گوناگونی مستلزم مطالعات وسیع است.

 معماری روستایی ایران مجموعه متنوعی از ابنیه و سکونتگاه ها را در بر می گیرد. در سرزمین ایران با تنوع جغرافیایی و اقلیمی و گوناگونی فرهنگی, در هر مکان, روستاها ریخت ویژه ای دارند. گاهی خانه ها پراکنده و جدای از یکدیگر و گاه به هم تپیده. بام خانه ها در جایی تیرپوش است و مستوی و در جای دیگر شیب دار و در بعضی مناطق دیگر گنبدی شکل و منحنی.

در مطالب زیر به بررسی اصولی می پردازیم که در معماری غالب روستاهای ایران قابل مشاهده است گو اینکه این اصول می توانند از نظر کمی و کیفی در تامل دیگری گسترش یابند.

استفاده از مصالح بوم آورد

برای برپا کردن ساختمان در هر جا اصل بر این است که از مواد و مصالح ساختمانی که در طبیعت اطراف به وفور یافت می شود استفاده شود. در کنار هور و مرداب از نی و بردی, در حاشیه جنگل از چوب و در بیابانها از گل و در کوهستانها از سنگ بهره گیری می شود.

نقش فعال خانواده در ساختمان سازی

در روستاها خانه ها اغلب به دست اعضای خانواده ساخته می شود. گاهی اوقات همسایه ها و خویشاوندان نیز موقتا به همکاری خوانده می شوند و دست به دست یکدیگر می دهند و خانه را برپا می کنند. اگر اجرای کار پیچیده باشد برای اجرای قسمتی از ساختمان, مثلا پوشش ضربی اتاق ها از استادکار کمک گرفته می شود.

شناخت خواص مواد و مصالح ساختمانی

این ویژگی پشتوانه نقش مثبت و استقلال نسبی روستاییان در ساختمان سازی دهات است. مشاهدات و بررسی های مکرر, نشان می دهد که روستاییان در مورد قابلیت مواد بومی شناخت دقیقی دارند. بریدن نی از مرداب زمان خاصی دارد و کاربرد آن در بنا نیز چنین است. معرفت روستاییان از طریق انباشت تجربه نسل های متعدد به ابعاد و اندازه های مناسب برای اجزا ساختمان نیز تسری یافته است. فاصله تیرهای سقف با یکدیگر و رابطه آن با قطر تیر چوبی- کلفتی دیوار و جرز و امثال آن نیز در زمره آگاهی روستاییان از خواص مصالح است. وجه دیگر این شناخت کاربرد بجای هر مصالح در بنا است. سنگ را در مجاورت زمین و رطوبت و گل را در جای خشک و کاه را به عنوان عنصر کششی مخلوط با گل و امثال آن بکار می برند.

سهولت تعمیر و نگهداری

تعمیر و یا تعویض کاهگل بام, کولش بام شیب دار و یا تعمیر قسمت های فرسوده دیوار گلی که در مجاورت رطوبت سطحی قرار دارد و یا از رطوبت بالارونده صدمه دیده است به سهولت انجام می شود. با استفاده از قدری گل یا کاهگل نه تنها مواد و مصالح لازم برای تعمیر بنا در دسترس است بلکه کار تعمیر نیز توسط اعضا خانواده و یا افراد بومی به سهولت انجام می گیرد.

سرپناه ارزان

وقتی مصالح ساختمان بوم آورد باشند و نیروی کار سازنده ساختمان نیز افراد خانواده و همسایگان باشد ارزان تمام شدن ساختمان نتیجه منطقی آن است. خیلی از مواقع در و پنجره را به ناچار از شهر و یا از کارگاه مربوطه خارج و یا داخل ده خریداری می کنند.

سادگی و پرهیز از بیهودگی

اگر چه روستاها نیز در معرض هجوم نقشه های اصطلاحا شهری که مطابقتی با زندگی سنتی روستایی ندارند قرار گرفته اند, ولی اساسا خانه روستایی ساده است. سادگی در طرح خانه و ترکیب فضاهای خانه وجود دارد. شکل کلی خانه روستایی همانند طبیعت اطراف آن ساده است. هر چند یکجا خانه چند اطاق جدای از هم است مانند خوزستان و جای دیگر مجموعه فضاها به یکدیگر چسبیده اند و دسترسی از درون دارند مثل روستاهای خدابنده و زنجان.

مردم واری (تناسبات انسانی)

اندازه فضا در خانه های روستایی متناسب با ابعاد انسانی است. انعطاف انسان روستایی زیاد است. به همین خاطر ممکن است پله های ظاهرا غیرمتعارف در شهر در ده دیده شود و یا ارتفاع در طویله برای صاحب خانه کوتاه باشد و هر بار ناچار به دولا شدن برای ورود به آن باشد. اجزا خانه مثل پلکان- ایوان- تنورخانه و غیره فقط به اندازه حداقل لازم متناسب با کارکرد خود شکل می گیرند و از تکلف و افزونی ابعاد و اندازه ها و تلقین ابهت کاذب خودداری می شود.

انعطاف پذیری و خلاقیت

در خیلی از روستاها واحدهای ساختمانی یا خانه ها ضمن داشتن مشابهت های زیادی عین هم نیستند. فرق خانه ها گاه در موقعیت زمین و یا اندازه آن است. گاهی شکل زمین ها متفاوت است و گاه شیب و ناهمواریهای آن. معماری روستا به گونه ای است که به راحتی خود را با این شرایط ویژه همساز می کند. قابلیت انعطاف پذیری تنها در فرم ها و اشکال نیست, بلکه در نحوه ترکیب فضاها, در اندازه, در هندسه و … حضور پیدا می کند. راه یابی برای موارد خاص و یافتن پاسخ برای نیازهای خانواده در شرایط ویژه در تمامی سطوح و مراحل از فراهم آوردن مصالح و آماده سازی آن تا طرح و ساخت بنا همگی گویای میزان بالای خلاقیت است.

زیبایی فطری

اگر ادعا کنیم که در نگاه بیننده منظر همه روستاها و یا همه چشم اندازهای آن ها زیبا است, سخن به گزافه گفته نشده است. در جاهایی کار طرح و ساخت روستا از چنان ویژگی هایی برخوردار است که بیننده خارجی را چه عوام باشد و یا متخصص به تحسین وا می دارد, چنان که در روستاهای نامی ایران مثل ابیانه و ماسوله چنین است. دلیلی ندارد آن دستی که با زدن هزاران گره طرحی رنگین را به صورت فرش و گلیم می بافد در برخورد با فضا و پدیده سه بعدی معماری وابماند. سلیقه و ذوق فطری و ناآلوده روستایی در بسیاری از مواقع در معماری بومی و سنتی دهات ایران تجلی می یابد.

هندسه در معماری

غالبا انتظار نمی رود که معماری به ظاهر نا به سامان دهات دارای هندسه خاصی باشد. باید اذعان کنیم که این وجه از وجوه معماری روستایی ایران نیاز به تامل بیشتری دارد. با این حال بعضی نشانه ها در دست است که نوعی هندسه در معماری خانه روستایی یا دیگر بناهای آن رعایت می شود. مدولاسیون یا پیمون که در شمال به گونه ای است و گاه به “تبردم” از آن تعبیر می شود با آنچه در ناحیه بیابانی است متفاوت است. در بررسی نمونه های جمع آوری شده از روستاهای مختلف شهرستان صومعه سرا, به وجود یک تناسب هندسی جالب در پلان و حتی در نماهای ساختمان ها پی برده شد. خصوصا جاذبه کار وقتی بیشتر می شود که معلوم شود تناسب که اصطلاحا تناسبات طلایی خوانده اند در بسیاری از نمونه ها می توان ردیابی کرد.

تعریف روستا

 منطقه‌ای با ابعاد کوچک و رنگ و بوی خاص معماری خاص خود که از منابع منطقه‌ای خود استفاده می‌کند (بوم آور)و اداب ورسوم خاص به خود را دارند(سنتی)

عوامل موثر بر شکل گیری روستا را نام ببرید؟

  • مرغوبیت خاک کشاورزی و نزدیکی به منابع
  • آب و هوا
  • امنیت (مهم‌ترین عامل)
  • دسترسی ها(برای داد وستد و توسعه آن جزءمهمترین عوامل می‌باشد)
  • عوارض طبیعی
  • منابع طبیعی(توسعه)

مورد از تفاوت های روستا و شهر را از دیدگاه سنتی و مدرن نام برده و توضیح دهید؟

  • در روستا رابطه ها قومی قبیله ای است
  • در روستا ادب و رسوم سنتی داردند
  • روابط در روستا قوی تر است
  • بوم آور بودن روستا در تامین مصالح

انواع و اقسام شبکه معابر را از لحاظ شکل نام برده و باترسیم شکل وارائه مثال توضیح دهید؟

  • شطرنجی:(دارای روابط فضایی بسیار سخت وعالی)
  • خطی:(کلیه فعالیت معبر شهر به صورت خطی می‌باشد)
  • دایره‌ای:(معابر به صورت دایره‌ای شکل به هم وصل شده اند)
  • شعاعی:(وصل کردن معابر مختلط به صورت شعاعی)
  • درختی (ارگانیک):ایجاد معبر به صورت اتفاقی وطبیعی)
  • مختلط

تعریف باد مطلوب و نامطلوب

  • باد مطلوب:باعث آسایش جانداران می‌شود و هوای مطلوبی را برای ما فراهم می‌سازد
  • باد نامطلوب:باعث تخریب جنگل‌ها و سازه های طبیعی می‌شود و باید با آن مقابله کرد

خانه درون گرا و برون گرا را تعریف کرده وباترسیم شکل و ذکر دلیل نشان دهید که در هر یک از مناطق چهار گانه آب وهوایی ایران از چه نوعی استفاده می‌شود

  • درون گرا:ساختمان هایی که تمام فعالیت های آن چه از نظر بصری و چه عملی به سمت درون آن واحد می‌باشد.ساختمان هایی با شکل ظاهری حیاط مرکزی چهار ایوانه>خانه عباسیان-عامریان-طباطبایی و...
  • برون گرا:فعالیت هایی که چه عملی و چه بصری توجه به بیرون باشد می گویند برون گرا

در مناطق 4گانه آب و هوایی

  • گرم و خشک>پیوسته>رونگرا>پایین تر از سطح زمین
  • گرم و مرطوب>گسسته>برون گرا>بالا تر از سطح زمین
  • معتدل شمالی>گسسته>برونگرا>بالاتر از سطح زمین
  • سرد کوهستانی>پیوسته>درونگرا>هرسه نوع >بالاتر از سطح زمین کوهستانی-هم سطح زمین میان کوهی-پای کوهی پایین تر از سطح زمین

انواع ساختمان از لحاظ قرار گیری نسبت به کف زمین مجاور را نام برده و بارسم شکل وبیان دلیل توضیح دهید که در هدکدام از مناطق مختلف آب وهوایی از کدام نوع استفاده می‌شود؟

بالاتر از سطح زمین کوهستانی-هم سطح زمین میان کوهی-پای کوهی پایین تر از سطح زمین  

انواع مصالح مورد استفاده در روستا را نام ببرید و مشخصات آنها را بنویسید و نوع کاربری را نیز توضیح دهید؟

  • سنگ،چوب،خشت،کاهگل،گچ،ساروج،آهک،اجر،حصیر
  • سنگ>لاشه-قلوه سنک-مالون-بادبر-تیشه ای
  • سنگ لاشه>به صورت خشکه-غیر باربر برای دیوارهای جدا کننده محوطه-در کف سازی یه صورت
  • خشکه و هم باملات_شکل نامنظم –به صورت طبیعی در طبیعت وجود دارد
  • قلوه سنگ>محوطه سازی وکفسازی استفاده می‌شود-حجم آن به اندازه یک سیب زمین
  • متوسط است_از دریا استخراج می‌شود.
  • سنگ مالون>سطح صاف همراه با بند کشی_بهترین نوع سنگ برای دیوارهای باربر_بهترین
  • مصالح برای ساخت آب بند.
  • سنگ بادبر>سنگ ناصاف-در اجراء بند کشی هم می‌شود.
  • چوب>از عمده مصالح مورد استفاده در روستا است چوب به عنوان ستون –تیرهای اصلی وفرعی-
  • درسقف و درب وپنجره استفاده می‌شود-دشمن چوب رطوبت است-دشمن چوب موریانه است
  • خشت>خاک روس را در قالب های مستطیل شکل یا مربع شکل می ریزند که بعد تبدیل به خشت می‌شود.
  • کاهگل>خشت به همراه مقداری کاه =کاهگل
  • گچ>به عنوان ملات چسباننده-بیشتر به عنوان تزیین و تسطیح سطح استفاده می‌شود-زود گیر است.
  • آهک>به عنوان ملات چسباننده استفاده می‌شود-اکثرا در پی سازی استفاده می‌شود-سنگ آهک را در کوه های خالی از اکسیژن حرارت میدهند که بعد مورد استفاهده قرار میگیرد-مهترین خاصیت آهک این است که با جذب رطوبت محکم تر می‌شود.
  • آجر>خاک روس پخته شده-گل پخته شده

توضیح دهید در روستاهایی که بر روی شیب کوهستان شکل میگیرند شبکه معابر و نحوه ترکیب واحد های همسایگی به چه شکلی است و دلیل آن را توضیح دهید

مهمتری خاصیت این روستا ها این است که معابر اصلی عمود بر خط تپوگرافی و عریض تر هستند.معابر فرعی منطبق بر خط تپوگرافی کم عرض و لی طولانی-توسعه روستا هم بر روی خط تپوگرافی است  .

منابع تامین آب در روستا را نام برده وبرای هر یک توضیح مختصری ارائه دهید؟

  • چشمه – قنات=چاه آب-رودخانه-آب باران و برف-آب انبار-سدزدن روی رودخانه
  • چشمه >خود از دل کوه بیرون میزند
  • قنات>در شیب زمین با فاصله های معین چاه هایی را حفر میکنند که بزرگ ترین چاه چاه اول است و این روند ادامه دارد تا آخرین چاه تغریبا هم سطح زمین باشد این چاه ها از پایین سطح زمین به صورت افقی به هم متصل هستند و در آخرین چاه آب خود به بیرون راه پیدا کرده .

نکته:این جواب سئوالات کامل نبوده و بیشتر سئوالات با رسم شکل مطرح شده است. دوستان دانشجو برای کامل کردن پاسخ سئوالات به جزوه خود مراجعه کنند.

معماری روستا 

 مردم روستا در ساختمانهایی که همه از سنگ و خشت و گل بنا شده ساکن گشته،بعضی از این ساختمانها دارای ایوانهای بسیار بلند ساخته شده از چوب هستند،که ارتفاع آن گاهی به 20 متر می رسد که نظر هر بیننده ای را جلب میکند.

این ایوان ها را میتوانید در محله هایی بنام "لب ساخونه" یا کوچه سوزن از نزدیک مشاهده فرمایید.

روستا دارای دو محله به نامهای محله بالا و محله پایین و تعداد زیادی کوچه پس کوچه که هر یک نام خاصی دارند می باشد.   

 این روستا دارای 14 مسجد می باشد که هر کدام در محله ای به نامی،و همه آنها بازسازی شده اند. این روستا دارای یک حمام بسیار زیبا است که در محله پایین ده قرار دارد.

روستا دارای سه قلعه بوده ،یکی در ابتدای ده قرار دارد.روستا دارای سه قلعه بوده ،یکی در ابتدای ده که اکنون آثاری از آن وجود ندارد و فقط اسمی از آن به جا مانده است و روی آن خانه ساخته شده است و قلعه دیگری که بر روی کوه بلند مشرف به روستا قرار دارد که دیوارهای آن هنوز پابرجاست. یک قلعه که بسیار حائز اهمیت است معروف به قلعه بایزید که در مزرعه کروند قرار دارد و اکنون فقط یک دیوار سنگی از آن به جا مانده است و در زمینه این قلعه داستانهای زیادی سینه به سینه بیان شده که واقعیت آن زمانی معلوم شد که در سال 1370 جویندگان میراث این مرز و بوم در کنار این قلعه قبرستانی را در دامنه کوه کشف کردند و شبانه اقدام به حفاری و غارت این قبرستان پرداختند و این غارت همچنان ادامه دارد و هر بار که به آنجا سر زده می شود قبرها یکی پس از دیگری شکافته شده است.

ویژگی های عام معماری روستایی

معماری سنتی روستایی از سنت های عامیانه ای سرچشمه می گیرد که در بطن یک ملت و فرهنگ به طور ناخودآگاه وجود دارد. همچنین بیانگر آمال و آرزوهای آنها می باشد. معماری ساده روستایی در رابطه با زندگی و در قالب این سنت های ادراکی از جهان با یک نگاه آغازین است.

معماری سنتی روستایی ایران مجموعه ای بسیار متنوع است. بررسی علل و ریشه های این گوناگونی مستلزم مطالعات وسیع می باشد. این نوع از معماری مجموعه ی متنوعی از ابنیه و سکونت گاه ها را در بر می گیرد که سرزمین ایران با توجه به تنوع جغرافیایی، اقلیمی و گوناگونی فرهنگی در هر روستا ریخت ویژه ای دارد. گاهی خانه ها پراکنده و جدای از یکدیگر، گاه به هم تنیده می باشند. بام خانه ها نیز در جایی تیرپوش، در جای دیگر شیب دار و در بعضی مناطق دیگر گنبدی شکل و منحنی است.در مطالب زیر به بررسی اصولی می پردازیم که در معماری غالب روستاهای ایران قابل مشاهده است؛ این اصول می توانند از نظر کمی و کیفی در تامل دیگری گسترش یابند.  وقتی مصالح ساختمان بومی بوده و نیروی کار سازنده ساختمان نیز افراد خانواده و همسایگان باشد، ارزان تمام شدن ساختمان نتیجه منطقی آن است

استفاده از مصالح بوم آورد

برای برپا کردن ساختمان در هر جا اصل بر این است که از مواد و مصالح ساختمانی که در طبیعت اطراف به وفور یافت می شود، استفاده گردد. در کنار هور و مرداب از نی و بردی، در حاشیه جنگل از چوب، در بیابانها از گل و در کوهستانها از سنگ بهره گیری می شود.

نقش فعال خانواده در ساختمان سازی

در روستاها، خانه ها اغلب به دست اعضای خانواده ساخته می شود. گاهی اوقات همسایه ها و خویشاوندان نیز موقتا به همکاری خوانده می شوند و دست به دست یکدیگر می دهند تا خانه را برپا کنند. اما اگر اجرای کار پیچیده باشد، برای اجرای قسمتی از ساختمان، مثلا پوشش ضربی اتاق ها از استادکار کمک گرفته می شود.

شناخت خواص مواد و مصالح ساختمانی

این ویژگی پشتوانه نقش مثبت و استقلال نسبی روستاییان در ساختمان سازی دهات است. مشاهدات و بررسی های مکرر، نشان می دهد که روستاییان در مورد قابلیت مواد بومی شناخت دقیقی دارند. بریدن نی از مرداب زمان خاصی دارد و کاربرد آن در بنا نیز چنین است. معرفت روستاییان از طریق انباشت تجربه نسل های متعدد به ابعاد و اندازه های مناسب برای اجزای ساختمان نیز تسری یافته است. فاصله تیرهای سقف با یکدیگر و رابطه آن با قطر تیر چوبی، کلفتی دیوار، جرز و امثال آن نیز در زمره آگاهی روستاییان از خواص مصالح است. وجه دیگر این شناخت کاربرد به جای هر مصالح در بنا می باشد. سنگ را در مجاورت زمین، گل را در جای خشک، کاه را به عنوان عنصر کششی مخلوط با گل و امثال آن به کار می برند.

سهولت تعمیر و نگهداری

تعمیر یا تعویض کاهگل بام، کولش بام شیب دار و یا تعمیر قسمت های فرسوده دیوار گلی که در مجاورت رطوبت سطحی قرار دارد و از رطوبت بالارونده صدمه دیده است، به سهولت انجام می شود. با استفاده از قدری گل یا کاهگل نه تنها مواد و مصالح لازم برای تعمیر بنا در دسترس است، بلکه کار تعمیر نیز توسط اعضا خانواده و یا افراد بومی به سهولت انجام می گیرد.

سرپناه ارزان

وقتی مصالح ساختمان بومی بوده و نیروی کار سازنده ساختمان نیز افراد خانواده و همسایگان باشد، ارزان تمام شدن ساختمان نتیجه منطقی آن است. خیلی از مواقع در و پنجره را به ناچار از کارگاه مربوطه در خارج یا داخل ده خریداری می کنند.

معماری روستا به گونه ای است که به راحتی خود را با این شرایط ویژه همساز می کند. قابلیت انعطاف پذیری تنها در فرم ها و اشکال نیست، بلکه در نحوه ترکیب فضاها، اندازه، هندسه و… حضور پیدا می کند.

سادگی و پرهیز از بیهودگی

اگر چه روستاها نیز در معرض هجوم نقشه های اصطلاحا شهری که مطابقتی با زندگی سنتی روستایی ندارند، قرار گرفته اند؛ ولی اساسا خانه روستایی ساده است. این سادگی در طرح خانه و ترکیب فضاهای خانه وجود دارد. شکل کلی خانه ی روستایی همانند طبیعت اطراف آن ساده است. هر چند در یک جا منظور از خانه چند اطاق جدای از هم می باشد، مانند خوزستان و در جای دیگر مجموعه ی فضاها به یکدیگر چسبیده اند و دسترسی از درون دارند، مثل روستاهای خدابنده و زنجان

مردم واری (تناسبات انسانی)

اندازه فضا در خانه های روستایی متناسب با ابعاد انسانی است. انعطاف انسان روستایی زیاد است. به همین خاطر ممکن است پله های ظاهرا غیرمتعارف شهر، در ده نیز دیده شود یا ارتفاع در طویله برای صاحب خانه کوتاه باشد و برای هر بار ورود به آن ناچار به دولا شدن باشد. اجزاء خانه مثل پلکان، ایوان، تنورخانه و غیره فقط در حداقل اندازه لازم با کارکرد خود شکل می گیرند که از تکلف، افزونی ابعاد، اندازه ها و تلقین ابهت کاذب خودداری می شود.

انعطاف پذیری و خلاقیت

در خیلی از روستاها، واحدهای ساختمانی یا خانه ها ضمن داشتن مشابهت های زیاد شبیه به هم نیستند. فرق خانه ها گاه در موقعیت زمین و یا اندازه آن است. گاهی شکل زمین ها،گاه شیب و ناهمواری های آنها متفاوت می باشد. معماری روستا به گونه ای است که به راحتی خود را با این شرایط ویژه همساز می کند. قابلیت انعطاف پذیری تنها در فرم ها و اشکال نیست، بلکه در نحوه ترکیب فضاها، اندازه، هندسه و… حضور پیدا می کند. راه یابی برای موارد خاص، یافتن پاسخ برای نیازهای خانواده در شرایط ویژه در تمامی سطوح و مراحل از فراهم آوردن مصالح تا آماده سازی آن تا طرح و ساخت بنا همگی گویای میزان بالای خلاقیت است.

زیبایی فطری

اگر ادعا کنیم که در نگاه بیننده منظر همه روستاها یا همه چشم اندازهای آن ها زیبا است، سخن به گزاف گفته نشده است. در جاهایی کار طرح و ساخت روستا از چنین ویژگی هایی برخوردار است، بیننده خارجی را که عوام باشند یا متخصص به تحسین وا می دارد. چمثل ابیانه و ماسوله. دلیلی ندارد آن دستی که با زدن هزاران گره طرحی رنگین را به صورت فرش و گلیم می بافد، در برخورد با فضا و پدیده سه بعدی معماری وابماند. سلیقه، ذوق فطری و ناآلوده روستایی در بسیاری از مواقع در معماری بومی و سنتی دهات ایران تجلی می یابد.

هندسه در معماری

غالبا انتظار نمی رود که معماری به ظاهر نا بسامان دهات دارای هندسه خاصی باشد. باید اذعان کنیم که این وجه از معماری روستایی ایران نیاز به تامل بیشتری دارد. با این حال بعضی نشانه ها در دست است که نوعی هندسه در معماری خانه روستایی یا دیگر بناهای آن رعایت می شود. مدولاسیون که در شمال به گونه ای است و گاه به “تبردم” از آن تعبیر می گردد و با آنچه در ناحیه بیابانی است، متفاوت می باشد. در بررسی نمونه های جمع آوری شده از روستاهای مختلف شهرستان صومعه سرا، به وجود یک تناسب هندسی جالب در پلان و حتی در نماهای ساختمان ها پی برده شد. خصوصا جاذبه ی کار وقتی افزایش می یابد که معلوم شود، تناسب را در بسیاری از نمونه ها می توان ردیابی کرد.

پنج شنبه, 18 دی 1393 ساعت 09:54

معماری بافت شهری

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

بافت شهری

تحلیل معماری بافت قدیمی (محله فیض آباد)شهر کرمانشاه

فهرست مطالب 

  • شناخت وضع موجود بافت
  • مقایسه وضع موجود با شرایط ایده آل
  • بررسی دانه های موجود
  • بررسی شهرسازی شهر کرمانشاه
  • و موارد مورد بحث در معماری محلات

این مطلب در 79 صفحه برای شما عزیزان آماده شده است.

حجم فایل:28.7 مگا بایت

پسورد فایل: www.pupuol.com

معماری بافت شهری

تعریف بافت از دیدگاه شهرسازی

در این تعریف چهار شاخص را باید در نظر گرفت: ارزش های تاریخی، اجتماعی، علمی و زیبا شناختی.
گام نخست در شناخت بافت تاریخی، تدوین ارزشمندی های آن است. بافت تاریخی سیستمی یکپارچه است که مداخله ی ناآگاهانه و نابخردانه تهدیدی جدی برای آن به شمار می رود. بافت تاریخی مجموعه ای مجزا از تک بناهای تاریخی است و در واقع حیثیتی جداگانه دارد.

شهرسازان نیز چند ویژگی برای بافت تاریخی در نظر می گیرند:
۱-بافت تاریخی فقط مسئله ای کالبدی نیست، بلکه مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را نیز در بر می گیرد.
۲-ویژگی اساسی کالبدی بافت تاریخی، شکل گیری هماهنگ، مداوم، پیوسته و یکپارچه ی آن در طی تاریخ است. به عبارتی در طی زمان و بر اساس تجارب گذشتگان، روند تکاملی خود را طی کرده است.
۳-بافت قدیمی از وقایع (شرایط) تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تأثیر گرفته و ساختار خود را با شرایط زمانی و مکانی وفق داده است.
۴-هسته های تاریخی اغلب در محل تقاطع پدیده های طبیعی مانند راه های قدیمی و باستانی، منابع آبی سطحی و زیرزمینی شکل می گرفت و در نتیجه بافت های قدیمی پیرامون نیز از این عوارض متأثر می شد.
۵-بازار و راسته های اصلی و فرعی (تیمچه، سرا، حجره، گذر، دالان) در کنار عناصر اصلی شهرهای ایرانی- اسلامی، چون مسجد جامع، ارگ، کاروانسراها ، گرمابه ها، مدارس دینی، آب انبارها و … استخوان بندی و ساختار فضایی این بافت را تشکیل می دهد.
گونه شناسی بافت شهری

شناخت نوع بافت، سنجش کمي سطوح پر و خالي، کاوش پيرامون کيفيت همجواري توده و فضا و شناسائي نظام شکلي- فضايي براي انتظام فضاهاي پر و خالي ضروري است. از لحاظ كالبدي، مركز شهر تهران دربرگیرنده انواع فعاليتهاي خدماتي در مقياس عملکردی شهري و فراشهری با تراكم زياد است كه در عین حال مجموعه ای گسترده از خيابانها و ميدانهاي شهر تهران را نیز در برگرفته است. این محدوده از نظر عملكردي، بیانگر نظام اصلی فعاليتها در تهران است و هم از لحاظ فضايي و عناصر بصری واجد ارزش، در کلیت نظام شهری، مركزيت شهر را القا ميكنند که در عین حال بر مرکزیت جغرافیایی تهران نیز منطبق شده است. انواع بافتهايي كه ميتوان در شهر تهران تشخيص داد، عبارتند از: بافت تاريخي و ارزشمند مرکزی شهر، بافت میانی و نسبتاً نوساز شهری، بافت نوساز حاشیه غربی و شمالی شهر، بافت فرسوده شهر (با انطباق بر بافت ریزدانه، نفوذناپذير و نامقاوم)، بافتهاي روستائي ادغام شده در شهر، بافتهاي روستايي نسبتاً مجزا 
بر اين اساس، بخش مركزي (یا حصار ناصري) بيشترين گستره بافت تاريخي تهران را با مجموعه ای از عناصر تاریخی واجد ارزش به خود اختصاص داده است. پيرامون بافت ارزش مند مركزي شهر، بالغ بر 83 درصد از بافت فرسوده شهر تهران قرار دارد. گرايش مكاني بافت فرسوده بيشتر به سمت مناطق جنوب شرقي و جنوب غربي شهر يعني مناطق 15،16و 17 است. در نيمه شمالي بلافصل (بالاتر از محور انقلاب) تنها محدوده هاي نسبتاً كوچكي از شهر، از شاخصه بافت هاي فرسوده برخوردار هستند به گونه اي كه در منطقه 4 اين ميزان به حدود 7 هكتار و در منطقه 6  به حدود 5 هکتار بالغ مي شود. این امر نشان دهنده نوسازتر شدن حاشیه های بیرونی شهر تهران به نسبت نواحی داخلی شهر است.

گونه بافت قديمي، مياني و نوساز

بدون در دسترس داشتن داده هاي كافي نمي توان گونه شناسي دقيقي از پهنه هاي مختلف سكونت در شهر تهران ارائه داد؛ با اين همه در يك برداشت عمومي بر پايه روند تطور تاريخي و بر اساس داده های اخذ شده در خصوص پروانه های ساختمانی صادرشده طی چند دهه اخیر و همچنین سهم مناطق از تولید مسکن در شهر تهران، می توان به طور نسبی گستره عمومی گونه های قدیمی، میانی و نوساز شهر تهران را تفکیک نمود. هسته تاريخي تهران را محدوده بلامنازع قديمي و تاريخي شهر تهران می توان برشمرد كه در ابتدا هويت مكاني تهران در آن تجلي پيدا كرده است. وجود حصار ناصری، در کنار ده ها اثر تاریخی و  پدیده های سیاسی- تاریخی در این محدوده بیانگر هسته قدیمی تهران است. کارکرد اولیه این محدوده عموماً بر عناصر سیاسی- فرهنگی استوار بوده است که بتدریج کارکرد اقتصادی هم به آن افزوده گشته است. بتدریج پيرامون اين مركز تاریخی، قطاع هاي ديگر و هسته هاي مجزاي سكونت- فعاليت شكل گرفته اند تا در نهايت با اتصال بافت قديمي و مياني به يكديگر، اندام هاي كالبدي تهران گسترده تر شود. برداشته شدن دروازه های اولیه شهر و پرشدن خندق شهر اتصال فضاهای میانی شهر به هسته تاریخی را ممکن ساخته و شهر تهران لایه جدیدی را پیرامون خود تنیده است. رشد شهر در یک صد سال اخیر به ویژه در اوائل قرن حاضر، در این محدوده صورت پذیرفته است. به موازات اين امر، نوسازي هاي جديد شهري، در ميانه بافت قديم و به ويژه در درون و حاشيه بافت مياني، شكل جديد نوسازي شهر تهران را عمدتاً بر پایه توسعه های دولتی پايه گذاري كرده است. در نیمه دوم قرن حاضر (50 سال اخیر) به دلیل تغییر در ماهیت رشد و توسعه شهر تهران، گسترش های نوینی در مناطق بیرونی شهر صورت گرفت. شهرک سازی های جدید نظیر شهرک اکباتان نمونه بارزی از این گرایشات در نیم قرن اخیر است که شکل و ماهیت توسعه کالبدی و سکونتی آن (و به ویژه گروه های ساکن) کاملاً با حوزه قدیمی و میانی شهر تهران قابل تفکیک است.
 بر پايه اين دگرگوني و بازيابي هويت تاريخي و با تکیه بر آمار تولید مسکن در مناطق مختلف شهر تهران، مي توان گونه هاي مختلف بافت شهري تهران را به تفكيك مناطق و به شرح زير بيان نمود:

 - بافت قديم: که در محدوده تهران ناصري تعريف و تعیین شده است و محدوده تاريخي تهران طهماسبي را نيز دربرمی گیرد. محدوده تهران قديم، بيشترين بناهاي ارزش مند شهر را در خود جای داده و هويت تاريخي شهر به شمار مي آيد. از سوي ديگر، تهران تاريخي (طهماسبي) هسته اصلي شهر تهران است که محلات آن عبارتند از: سنگلج، بازار، عودلاجان، امامزاده يحيي و چاله ميدان. منطقه تهران قديم تقريباً بر باروي تهران ناصري منطبق است و بسياري از ساختمان هاي مهم دوره پهلوی اول نيز در همين محدوده قرار گرفته اند و برخي از مناطق آن نظیر محدوده باغ ملي به خوبي حفاظت نيز شده اند. در این محدوده، خيابان هاي پيوند دهنده ای وجود دارد که در حال حاضر نقش عملکردي عمده اي در سازمان فضايي شهر تهران بر عهده دارند و بيشتر به شکل شعاعي، در درون و بيرون هسته تاريخي و پهنه مرکزي شکل گرفته و بدنه شهر قديم (تهران ناصري و تهران طهماسبي به مرکزيت بازارتهران) را به فضاها و بافت هاي میانی و نوين شهري متصل مي کنند. مهمترين اين خيابان هاي پيونددهنده که به مثابه شريان هاي حياتي شهر، نقش با اهميتي در سازمان فضايي شهر دارند، عبارتند از: خيابان وليعصر، خيابان شريعتي، خيابان کارگر، خيابان پيروزي، خيابان رسالت (شرقي)، خيابان فاطمي، خيابان کريمخان زند، بلوار کشاورز، خيابان شهيد بهشتي، خيابان شهيد مطهري، بلوار ميرداماد، خيابان پاسداران، خيابان ستارخان.

- بافت میانی: این بافت حد فاصل توسعه جدید شهر تهران و هسته قدیمی و تاریخی شهر (به ویژه در نیم قرن اخیر) محسوب می شود. رشد بافت های سکونتی، خدماتی، فرهنگی- تفریحی و بهداشتی در این محدوده، زمینه توسعه فضاهای جدید و نوین تهران را در دهه های بعد مهیا ساخت. محلات شمالی نظیر یوسف آباد، امیرآباد، گیشا، ستارخان در شمال و غرب و نارمک و امام حسین در شرق، نمونه های عیان از این رشد محسوب می شوند. از نظر سیمای کالبدی، این رشد چه از نظر سیما و منظر و الگوی ساخت و چه از نظر گروه های ساکن، تفاوت قابل ملاحظه ای با بافت قدیمی تهران دارد. الگوی شبکه بندی منظم و نسبتاً عریض، نوع مصالح متفاوت ساخت، تعداد طبقات و الگوی از پیش برنامه ریزی شده در این محدوده، کاملاً بارز و قابل مشاهده است. به رغم توسعه چند دهه اخیر، هنوز بخش عمده ای از عناصر خدماتی شهر در این حوزه قرار دارد؛ هر چند که بار سکونتی آن به نفع کارکردهای خدماتی و عمومی کاهش پیدا کرده است.

- بافت نوساز: بافت نوساز تهران، اگر چه به استناد آمار و ارقام تولید مسکن طی دهه های اخیر، از تنوع نسبی در مناطق مختلف شهر برخوردار بوده لیکن بی هیچ تردیدی می توان عرصه های شمال غربی، شرق، جنوب غربی و جنوب شرقی تهران را مهمترین عرصه های تأثیرپذیر توسعه شهر به حساب آورد. همان گونه که از اطلاعات مربوط به پروانه های ساختمانی صادر شده (89-1385) نیز استنباط می شود، مناطق 2 و 5 در شمال غرب و منطقه 8 و4 در شمال شرق و منطقه 18 در جنوب غربی و منطقه 14 و 15 در جنوب شرقی به نسبت سایر مناطق شهر، از میزان کل ساخت وسازهای تهران بیشترین میزان سهم بری را داشته اند. نقشه های مربوط به ساخت وساز (صدور پروانه های ساختمانی) نیز نشان دهنده تغییرات در این زمینه هستند. نقشه مربوط به صدور پروانه های ساختمانی در سال های 78- 1374، روندی اولیه را در مناطق 4،5 و 15 و به دنبال آن مناطق 2،13 و14 نشان می دهد. مطابق این آمار مناطق 6،17 و21 واجد کمترین درصد صدور پروانه بوده اند که به دلایل مختلف می توان آن را تحلیل کرد.
به نظر می رسد منطقه 6 با انباشت ظرفیت توسعه و فقدان فضاهای قابل توسعه جدید روبرو بوده در حالی که منطقه 17 فاقد ارزش های لازم برای ساخت وساز جدید بوده است. این روند در سال های 89-1378 همچنان به نفع مناطق بیرونی تهران و از جمله منطقه 4 و 5 ادامه داشته است. شاید بتوان جذابیت های جدید خدماتی و شبکه مناسب دسترسی به همراه وجود زمین های قابل توسعه را از مهمترین عوامل توسعه این مناطق به شمار آورد. از نظر میزان سهم بری از پروانه های ساختمانی، مناطق 2،10،13،14،15و18در رتبه بعدی قرار دارند که جز منطقه 10 بقیه مناطق در حاشیه بیرونی تهران قرار دارند. جدای از ارزش های مکانی به نظر می رسد منطقه 2 به واسطه امکان توسعه های بلندمرتبه ،جزو مناطق متمایز تهران به شمار برود.
در یک تحلیل کلی، هر چند می توان محدوده های متمایزی نظیر منطقه 2،5،22،15و یا 18را از سایر مناطق نیمه قدیمی - نیمه جدید تهران همچون منطقه 6 ،10،11و یا منطقه کاملاً تاریخی تهران (منطقه 12) متمایز دانست لیکن در حال حاضر اختلاط گسترده ای در گونه شناسی بافت های شهری در اکثر قریب به اتفاق شهر تهران وجود دارد.
 بافت فرسوده

بافت هاي فرسوده، محدوده هاي آسيب پذير شهر محسوب شده که نيازمند برنامه ريزي و مداخله هماهنگ براي ساماندهی و ارتقاء کیفیت سکونت است.
بر اساس اطلاعات شرکت عمران و بهسازی شهری ایران مساحت بافت فرسوده (مصوب)در تهران برابر با  3268 هکتار می باشد که نسبت مساحت بافت فرسوده به سطح كل شهر تهران در حدود 5 درصد می باشد.
شایان ذکر است در مصوبه شوراي عالي شهرسازي، معيارهاي شناسايي بافت هاي فرسوده از ارزش يکساني برخوردارند ولي نحوه اعمال معيارها، مشخص گرديده و شناسايي بافت هاي فرسوده، مبتني بر راهکارها و شاخص معيني شده که عبارتند از:

ریزدانگی: بلوک هایی که بیش از 50% آن ها مساحتی کمتر از 200 مترمربع داشته باشد که معرف فشردگي بافت و کثرت قطعات (پلاک ها) کوچک با مساحت اندک است.

ناپایدار: بلوک هایی که بیش از 50% بناهاي آن ناپایدار و فاقد سیستم سازه ای باشد، معرف فقدان سيستم سازه اي مناسب و غيرمقاوم بودن ابنيه است.

نفوذ ناپذیري: بلوک هایی که بیش از 50% معابر آن عرض کمتر از 6 متر داشته باشند، معرف عدم دسترسي هاي مناسب و اندک بودن معابر با عرض کافي براي حرکت سواره است.

نتايج حاصله از شناسايي محدوده بافت هاي فرسوده نشانگر وضعيت 817 هزار قطعه (يا پلاک) در قريب 30 هزار بلوک شهري تهران به قرار زير است:
- بلوک هاي شهري واجد هر سه شاخص (ناپايداري، نفوذناپذيري و ريزدانگي) مشتمل بر 4990 بلوک با وسعت 3268 هکتار؛
- بلوک هاي شهري ناپايدار و نفوذناپذير (واجد دو معيار) که مشتمل بر 5294 بلوک با وسعت 3620 هکتار؛
- بلوک هاي شهري ناپايدار و ريزدانه (واجد دو معيار) که مشتمل بر 10752 بلوک با وسعت 8669 هکتار؛
- بلوک هاي شهري ناپايدار که مشتمل بر 14052 بلوک با وسعت 14792 هکتار؛
- بلوک هاي شهري نفوذناپذير که مشتمل بر 6171 بلوک با وسعت 4087 هکتار؛
تعریف بافت فرسوده

نحوه استقرار واحدها و عناصر معماری- شهری و شبکه ارتباطات در کنار یکدیگر موجب تکوین ترکیبی متشکل از فضاهای خالی و پر موسوم به بافت می شود. از انواع بافت های موجود در  شهرهای ایران بافت های قدیمی و فرسوده را می توان نام برد. بافت های فرسوده تظاهر نوعی بیماری در ساختار مجموعه های زیستی و عموماً مناطق شهری محسوب می گردند، بارزترین مشخصه اینگونه بافت ها عدم هماهنگی با سیستم شهری و ناکارامدی در آن است، عوامل چندی در بروز و شکل گیری آن ها دخیل اند که از آن میان می توان به عدم پیروی از یک برنامه ریزی جامع منسجم، معضلات عملکردی، عوامل محیط طبیعی و عوامل انسانی و ... اشاره کرد.
کاهش ارزش های کمی و کیفی محیط زیست در این محدوده ها و میل به عدم تغییر و تحول حالت فرسودگی و ناکارآمدی را بر بافت مستولی می کند و بدین ترتیب بافت فرسوده شهری بعنوان بازتابی از تاثیر عوامل مخرب شکل می گیرد و به صورت فضایی که به تدریج متعلق به همه کس و غیر قابل سکونت برای هر کس باشد به حیات خود ادامه می دهد.
در ادبیات شهرسازی جهان عناوین مختلفی به بافت های دارای مشکل اطلاق شده است، شهر درونی یکی از نام هایی است که به نوعی به آن ها اشاره می کند: در دهه های 1960 و 70 برنامه ریزان و طراحان شهری از محدوده های مابین مرکز شهر و حاشیه شهر با این عنوان یاد می کردند، در دهه 1970 نیز مسایل شهری به عنوان مسایل درونی شهر مطرح می شد. رفته رفته این اصطلاح در مورد مناطقی که از سیستم طبیعی رشد و توسعه شهر بازماندند بکار رفت. شهر درونی به منطقه ای اطلاق می شود که دارای خانه های فقیر، میزان بالای بیکاری، اجتماعات ناپایدار و مشکلات اجتماعی باشد. در سال 1989 کالین وارد پیشنهاد داد که از این اصطلاح برای اشاره به مناطق فقیر شهری استفاده شود. در این ایده شهر درونی بیشتر از یک محدوده شهری بود و به محدوده هایی که افراد فقیر و مهاجران کارگر و خارج از چرخه اقتصادی شهر بود و در اصطلاح «محدوده گذار» اطلاق می شد. بر اساس تحقیقاتی که در سال 1999 انجام شد، در ذهنیت عمومی مردم شهر درونی محلی بود که معتادان در آن حضور دارند، اصلاً نمی شود ماشین در آن پارک کرد و ...
سکونتگاه فقیر نشین از دیگر واژه هایی است که به سکونتگاه های با وضعیت نا مناسب کالبدی اجتماعی و اقتصادی اشاره می کند. در ذیل این اصطلاح برنامه های پاکسازی سکونتگاه های فقیر تعریف شده است که از برنامه های اصلی نوسازی شهری در نسل اول خود در آمریکا بوده است.
در ایران اصطلاح بافت فرسوده اصطلاحی رایج برای اشاره به بافت های درون شهری مساله دار است. از دیگر سو لغت بافت فرسوده از ارزش معنایی خاصی برخوردار شده است چون توسط شورای عالی معماری و شهرسازی کشور تعریف خصوصیات و نحوه تشخیص آن شرح داده شده است.
نگاهی به معضل بافتهای فرسوده شهری
بازگرداندن  زندگی و پویایی به بافت های فرسوده شهری، از مهم ترین دغدغه های مدیران شهری است. رویارویی با مشكل بافت فرسوده به علت جنبه های متعدد و ملاحظات گوناگونی كه لازم است در ارتباط با اینگونه بافتها مورد توجه قرار گیرند، ماهیتا دارای پیچیدگی ها و ظرافت هایی است كه برنامه ریزی، تصمیم گیری و اقدام عملی در این خصوص از حساسیت و اهمیت وی‍ژه ای برخوردار می سازد.
این بافتها های شهری، بسته به ویژگی ها و قدمتی كه دارند، با مسائل و موضوعات متعدد و منتوع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، مدیریتی، اعتقادی، تاریخی و ... ارتباط می یابدو به همین دلیل در مواجهه با بافت های شهری فرسوده، لازم است افزون بر ملاحظات فنی و مهندسی، سایر جنبه های موضوع نیز كه غالبا، ساختاربندی ، تبیین و تحلیل آنها به سهولت پارامترهای فنی مهندسی نیست- با دقت و ظرافت مد نظر قرار گرفته و در تصمیم سازیها و برنامه ها دخالت داده شوند.
طی سالیان گذشته، دولت راهكارهای گوناگونی را در راستای احیا، بازسازی و بهسازی بافت های فرسوده شهری تجربه كرده است اما حجم عظیم بافت های فرسودی موجود و نیمه كاره ماندن و طولانی شدن اجرای بسیاری از پروژه های  احیا و بهسازی این بافت ها، نشان دهنده ی نامتناسب بودن برنامه ها و مدل های در نظر گرفته شده با واقعیت این بافت هاست.
 گستردگی دامنه و اهمیت موضوع را می توان از سخنان وزیر مسكن و شهرسازی در جمع اعضای شورای مركزی سازمان نظام مهندسی ساختمان و اعضای نظام مهندسی ساختمان استان خراسان رضوی دریافت كه اظهار داشت: 50 هزار هكتار بافت فرسوده در یك صد و شصت شهر كشور شناسایی شده است كه این سخن مهر تاییدی رسمی بر دغدغه های همیشگی كارشناسان در خصوص گستردگی بسیاری زیادبافت های فرسوده است.
گذشته از جنبه ی موضوع، به این نكته هم توجه كرد كه احیای نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده تحقق نخواهد یافت، مگر آنكه این فرایند با توجیه كامل و مشاركت همه جانبه ی شهروندان ساكن در اینگونه بافت ها و با در نظر گرفتن منافع آنها طراحی و اجرایی شود.
به عبارت دیگر چنانچه شوراها و شهرداری ها نتوانند اعتماد ساكنان این بافت ها را به دست آورند نمی توان به توفیق طرح های احیای بافت های فرسوده امید داشت، ضمن آنكه علاوه بر رضایت مندی ساكنان می بایست در اجرای اصول شهرسازی، معماری و اقتصاد شهری در خصو بافت های یاد شده، به قابلیت های هریك از مناطق مورد نظر نیز توجه داشت و با دیدی جامع نگر نسبت به احیای بافت اقدام كرد، كه دستیابی به این هدف نیز به نوبه ی خود در گرو فراهم آمدن بسترها و زیرساخت های لازم برای اجرای همه جانبه و هماهنگ طرح های سامان دهی و مداخله در بافت است.
واقعیت مسلم و انكار ناشدنی در ارتباط با بافتهای فرسوده ی شهری این است كه احیا و باز زنده سازی این بافتهای جدای از آنكه برای جلوگیری از گسترش تبعات منفی این بافتها   به سایر مناطق شهری ضروری است همچنین می تواند موجب دستاوردهای جذاب و بی بدیل برای شهر، شهروندان و مدیریت شهری است، همچنین می تواند موجد دستاورد های جداب و بی دلیل شهر، شهروندان و مدیریت شهری باشد كه بهبنه سازی بهره گیری از زمین شهری، ارتقای شاخصهای زندگی شهری، صیانت از سرمایه و منابع انسانی، كاهش آسیب های و خسارت ناشی از حوادث طبیعی، افزایش درآمدهای حاصل از رونق صنعت گردشگری و... نمونه های از این دستاوردهای به شمار می آید.
اما روی دیگر سكه این است كه اجرای برخی طرحهای بازسازی و بهسازی بافت های فرسوده به علت فقدان رویكرد اصولی و همه جانبه نگر و برخوردار نبوده از مطالعات و بررسی های پایه ای در مرحله اجرای اجرا دچار انحرفاتی شده اند كه همین امر دغدغه ها و دل نگرانی ها یی را برای عامه ی شهروندان پدیدآورده  و انتقاد متخصصان را برانگیخته است، بی اهمیت یا كم اهمیت شمردن موضوع حفظ بناهای ارزشمند برجای مانده از دوره های گذشته، كم توجهی به مساله ی كیفیت و زیبایی ساختمانهای جدیدالاحداث جایگزین در بافت و ..... از مواردی هستندكه می توانند باعث سلب اعتماد شهروندان و ساكنان بافت ها شود و در نتیجه كل فرآیند را با بن بست مواجه كنند.
بنابراین به نظر می رسد، احیا و باز زنده سازی بافت های قدیمی و فرسودی شهر باید یكی از مهم ترین برنامه های داوطبان شورای شهر به عنوان سیاست گذاران شهری باشد به گونه ای كه شورای جدید عزم خود را برای اعتماد و مشاركت شهروندان به صورت عملی- متفاوت از رویه ی متداول شعاری و تبلیغی جزم كنند و نهایت تلاش خودرا به كار بندند كه هیچ یك از دل مشغولی ها و دغدغه های شهروندان ناشنیده و بررسی نشده نماند و این سرمایه عظمی نیز در دل شهر معطل و بی معطل استفاده روز به روز تحیلی نرود.
اصول مدیریت نوسازی بافت فرسوده
گرچه علم مدیریت، اصول عام و شمول گستری دارد که بر نظریه های علمی متکی است، اما در رابطه با هر تخصصی و زمینة فعالیت، اصول خاصی مطرح می شود که در ارتباط با همان نیز، باید به کار گرفته شود.
گرچه علم مدیریت، اصول عام و شمول گستری دارد که بر نظریه های علمی متکی است، اما در رابطه با هر تخصصی و زمینة فعالیت، اصول خاصی مطرح می شود که در ارتباط با همان نیز، باید به کار گرفته شود. در مدیریت شهری، به همین ترتیب، اصول خاصی باید رعایت شود و در مدیریت توسعه شهری ممکن است اصول تخصصی تری مد نظر باشد. در مورد مدیریت نوسازی بافت های فرسوده، اصول مدیریت اختصاصی مطرح می شود که سعی شده است در ادامه معرفی شود.
درابتدای نوشتار حاضر، به آسیب شناسی مدیریت انفعالی پرداخته می شود و سپس عوامل رونق بخش شناسایی می گردد. پس از آن رویکرد جهادی علمی معرفی و در پایان اصول مدیریت نوسازی در این رویکرد ارائه می شود.
الف) آسیب شناسی مدیریت انفعالی و غیر پویای نوسازی
1-بافت های فرسوده، پرسش ها و ملاحظات آن
سال‌هاست که نظام اجرایی، سیاستگزاری و حقوقی کشور در حل متفق و متحد مسائلی چون چگونگی حل معضل بافت‌های فرسوده، اقدام به نوسازی آنها و چگونگی اقدام به پیش‌گیری از توسعه روزافزون بافت‌های فرسوده با یکدیگر چالش دارند.
سال‌هاست که پنداشت‌ها و تفاسیر تک‌بعدی و یکسو‌نگرانه‌ بخشی، با امید به حل معضل بافت فرسوده با یکدیگر تقابل و سایش داشته و نهایتاً جز گذر و استمرار زمان و افزایش شتابدار نرخ فرسودگی چیز دیگری به همراه نداشته و پاسخ متقاعد‌کننده‌ای نیز فراسوی مسئولین قرار نگرفته است. در چنین شرایطی پرسش‌های زیادی از سوی مردم، مدیران، دست‌اندرکاران، برنامه‌ریزان، تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران و خلاصه همه گروه‌های اجتماعی مطرح می‌شود که پاسخگویی به آنها بیش‌از‌پیش ضروری است‌.
مجموعه این پرسش‌ها را می‌توان در دو پرسش اصلی زیر خلاصه نمود:
• چگونه می‌توان بافت‌های فرسوده را به نفع مردم و توسعه شهر تهران حل کرد؟
• چگونه می‌توان از روند توسعه فرسودگی و گسترش بافت‌های فرسوده در آینده جلوگیری نمود؟

در پاسخ به این دو پرسش، توجه به نکات زیر حائز اهمیت است:

• ناپایداری مهمترین شرط فرسودگی
وسعت عظیم بافت‌های فرسوده‌ با تراکم بالای جمعیتی و خطر همیشگی وقوع زلزله، از مهمترین چالشهای شهر تهران به‌شمار می‌رود. اضطرار زمانی حاکم بر برون‌رفت از این وضعیت، لزوم تغییر نگرش دراتخاذ راهبرد‌های روشن و کارا بر حسب انتخابهای حیاتی را روشن می‌سازد.

• فرابخشی بودن امر نوسازی
در نوسازی بافت‌های فرسوده، جزءنگری و اقدامات مبتنی بر طرح‌های موضعی و متکی بر قابلیت‌های محلی و کالبدی، ماهیتاً نمی‌تواند به تنهایی بستر تصمیمات کلان، اثرگذار، قابل بسط و پایدار باشد. با اتخاذ تدابیر راهبردی و کلنگرانه می‌توان با سازماندهی و بسیج توانمندیهای شهری برای پهنه‌های موضعی فرسوده، راهکارهای اساسی و عمدتاً میان رشته‌ای ارائه داد.

• تولید ادبیات و اسناد موضوع
نوسازی بافت‌های فرسوده نیازمند راهبردها و سیاست‌های کلانی ‌است که بتواند از منظر کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی، بستر اقدامات مقتضی را فراهم سازد. از اینرو در طرح مسئله و تبیین اهداف و رویکردهای طرح‌های توسعه شهری، بافت‌های فرسوده باید اهمیت راهبردی داشته و محور اقدامات دیگر قرار گیرند.

• برنامه ها و طرح های بالادست
تاکنون طرح‌های توسعه شهری به‌ویژه طرح‌های جامع، متناسب با اهمیت و وزن بافت‌های فرسوده، به آن نپرداخته و موارد عنوانشده در مورد این بافت ها در این طرح‌ها هم‌ارز مسایل نه چندان مهم شهر تهران تلقی گردیده‌است. در این طرح‌ها به‌ویژه طرح جامع، روند حرکت از پرسش به پاسخ طی نشده و به تبع آن نحوه نوسازی بافت‌های فرسوده و ساز‌و‌کارهای مدیریتی و فنی این موضوع مسکوت مانده و بستر چندان قابل اتکایی نیز جهت سیاست‌گزاری و اقدام فراهم نشده‌است.

• مشارکت های مردمی، شرط اصلی تحقق نوسازی
وضعیت فعلی تهران دو‌قطبی، با هیچ یک از معیار‌های انسانی و عدالت اجتماعی و نیز اصل تعادل پویا (که متضمن بقا و حیات سامانه‌های حتی مادی و غیرانسانی است)، قابل تفسیر نیست. توزیع نابرابر فرصت‌ها که ویژگی‌های زمینه‌شناختی (فقر و محرومیت، ارزش پایین املاک و. . .) و نرخ تورم، تأثیرات آن را تشدید می‌کند، شانس چندانی برای جذب مشارکت مردمی و هدایت سرمایه آنان به عنوان مهمترین زمینه اصلی در فرآیند نوسازی بافت فرسوده باقینمی‌گذارد.
2. عوامل مدیریتی قابل توجه بافت های فرسوده
با نگاهی گذرا به اقدامات انجام پذیرفته در حوزه نوسازی و نیز وضع موجود بافت‌های فرسوده شهر تهران، مشاهده می شود که دلایل مدیریتی نیز به بروز مسائل و مشکلات این قبیل بافت‌ها دامن زده است. مهمترین این دلایل عبارتند از :
• ضعف نگرش و دانش در سامانه قانونگذاری و ساختارهای حقوقی؛
• ضعف نگرش و دانش در سامانه‌های برنامه‌ریزی در سطوح ملی، طرح های آمایش و کالبدی ملی – منطقه ای؛
• فقدان نظام مدیریت شهری در سطح مدیریت ملی؛
• عدم تحقق عدالت فضایی و توسعه متوازن در کشور؛
• بهره نبردن از الگو‌های توسعه ناحیه‌ای، توسعه منطقه‌ای و توسعه درون‌زا؛
• نگرش بخشی در تمام سطوح ملی و محلی؛
• نفوذ و نقش تعیین کننده جریان‌های سوداگر اقتصادی در نظام طرح‌‌ریزی، اقتصاد زمین و اقتصاد شهری؛
• حاکمیت نگرش‌های منسوخ و تجارب ناموفق بر نهادهای الگو دهنده؛
• سیاست‌زدگی مدیریت شهری؛
• فقدان معیارهای ترجیحی در مواقع تعارض منافع و مصالح در نظام تصمیم‌گیری کلان و در نتیجه فرصت‌سوزی و تبدیل چالش‌ها به بحران.
اینک چنانچه بخواهیم با عطف به داشته‌های علمی‌‌و یافته‌های تجربی، فرسودگی و علت پایداری آن را از گذشته تاکنون ریشه‌یابی و پیگیری نماییم، به چند زمینه‌ی اصلی دست می‌یابیم:
• فقدان سیاست‌های مدون و عدم یکپارچگی مدیریت شهر در رویارویی با نوسازی بافت‌های فرسوده؛
• شکاف فکری و نگرشی میان مدیریت طرح‌های نوسازی و جامعه مخاطبان ذی‌نفع و ذی‌نفوذ؛
• عدم برخورد علمی‌و به‌روز با پدیده نوسازی و متناسب با مسائل روز و شاخص‌های توسعه پایدار شهری؛
• رویکردهای مقطعی و سلیقه‌ای در مواجهه با بافت‌های فرسوده؛
• اگر چه تجربه‌های کشور‌های گوناگون در زمینه مرمت و احیاء می‌تواند بسیار مورد توجه قرار گیرد، اما در شهرسازی ایران نوعی مسخ‌شدگی و از خود بیگانگی در این مورد روی داده‌است؛ به‌گونه‌ای که شهرسازان و برنامه‌ریزان می‌خواهند همان تجربیات را بدون در نظرگرفتن زمینه‌های بافت فرسوده کشور وارد نظام شهرسازی ایران نمایند. در واقع با خوش‌بینی می‌توان گفت شهرسازی تطبیقی (اگر نگوئیم تقلیدی) صورت گرفته‌است نه تحقیقی.
• عدم ضمانت قابل‌قبول برای اجرای قوانین و مقررات به‌دلیل ضعف کارشناسی در مراتب بالادست قانون‌گذاری و سیاست‌گزاری کشور؛
• وجود سیستم‌های دیوان‌سالاری که اکثر وقت خود را به‌جای کار کارشناسی و فهم درست قضایا به سیاسی‌کاری در زمینه‌های مختلف بافت فرسوده می‌گذرانند.
• عدم همآهنگی میان سازمان‌های مربوط در امر احیای بافت‌های فرسوده؛
• هر چند که روش مستقیم مقابله با فرسایش، تخریب و بازسازی است، اما باید دانست که عملیات تخریب و بازسازی، خود نیز می‌تواند پیامدهای جانبی به‌همراه داشته‌باشد. یکی از این پیامدها "شتاب‌گرفتن آهنگ فرسایش سایر محله‌های شهر" است. تخریب، اساساً تقاضا برای واحدهای مسکونی بی کیفیت را بالا می‌برد و از طریق جریانی به‌نام "بازار و بنگاه" میزان فرسایش محله‌های شهری، با ورود افراد و خانواده‌های کم‌بضاعت و بی‌بضاعت افزایش می‌یابد.
3. ارزیابی سابقه نوسازی بافت های فرسوده
به این ترتیب؛ بر اساس شواهد و قرائن موجود، به طور کلی، سابقۀ نوسازی بافت‌های فرسوده در شهر تهران را نمی‌توان (تا دو سال پیش)، مطلوب ارزیابی نمود. به عبارت دیگر، هیچ نمونه مداخله در بافت های فرسوده شهر تهران با هدف نوسازی محلات با مشارکت مردم را نمی توان ارائه و مورد ارزیابی قرار داد. عوامل زیر می‌تواند از دلایل این امر باشد :

• نوسازی در ایران فاقد تئوری و نظریه مبنایی بوده است.
• شهر تهران از دانش و تجربه کافی برای نوسازی بهره‌مند نبوده و بهره نبرده است.
• شهر تهران در سال‌های طولانی فاقد طرح جامع بوده و تمایلات سود جویانه بازار، توسعۀ شهر را هدایت می‌کرده است.
• اسناد توسعۀ شهر(طرح جامع و تفصیلی) با مقتضیات مداخله در بافت فرسوده سازگار نبوده است.
• اقتصاد شهری راکد در بافت‌های فرسوده موجب محروم ماندن بافت‌ها از اقدامات نوسازی شده است.
• سازمان نوسازی شهر تهران همیشه نقش منفعل داشته و بزرگترین طرح آن (نواب) براساس احداث بزرگراه پدید آمده و اصولاً نوسازی محلات در دستور کار نبوده است.
با مرور گذشتۀ نوسازی بافت‌های فرسوده، مشاهده می‌شود، اصولاً تمایزی میان بافت فرسوده و بافت معمولی توسط دست‌اندرکاران اعمال نشده یا به صورت جزئی، تک بعدی و مقطعی بوده است. اگر بین بافت فرسوده و بافت معمولی تمایزهایی از قبیل مدیریت متمرکز و غیر متمرکز، مداخله حداکثری و حداقلی، برخورد کل‌نگر و جزء نگر و ... مورد توجه قرار گیرد، می‌توان در ارزیابی اقدامات گذشته به نتیجه گیری روشنی دست یافت.
 انواع بافت های مساله دار و تفاوت های آن ها:

مراجع گوناگون بنا به اهداف مطالعه خود دسته بندی های گوناگونی را از بافت های فرسوده ارائه کرده اند. سازمان نوسازی شهر تهران چهار نوع بافت فرسوده را به لحاظ شکلی و موقعیتی دسته بندی کرده است. نوع اول: مناطق تاریخی و با اهمیت که حفظ آن ها به لحاظ ایرانگردی و جهانگردی می تواند مورد تاکید باشد مانند برخی از محلات شهری واقع در اصفهان، شیراز و ... .
نوع دوم: در برخی از شهرهای کشور محله هایی وجود دارند که فاقد کارکرد تاریخی مشهور و معروفی بوده اند ولی ترکیب ساکن احداث شده، حتی کوچه ها و معابر نمودی اجتماعی و معماری کشور محسوب میشود. مثل اغلب محلات قدیمی شهرهای یزد، کاشان و ...  
نوع سوم: مناطق فرسوده قدیمی که فاقد ارزش تاریخی هستند. اینگونه مناطق در غالب شهرهای کشور وجود دارند، اندازه این مناطق در شهرهای کشور متفاوت است و بستگی به رشد و گسترش شهر در چند دهه اخیر دارد. گسترش سطحی برخی از شهرها در سال های اخیر خاصه همزمان و یا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به گونه ای است که در بخش مرکزی شهر جزء محلات فرسوده قرار گرفته و یا در شرف قرار گرفتن هستند.
نوع چهارم: بافت های فرسوده جدید، مهاجرت گسترده روستائیان در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی مناطقی را در کنار شهر ها ایجاد کرده است که دارای مشکلات عدیده اجتماعی، اقتصادی و خدماتی هستند. این مناطق که به صورت سریع و قارچ گونه گسترش یافته اند از اصول اولیه شهرسازی بی بهره اند و آسیب پذیری کالبدی زیادی در شرایط بحران و سوانح دارند.
در راهنمای شناسایی و مداخله در بافت های فرسوده به این نکته که بافت های فرسوده به سبب آسیب ها در کلیت با یکدیگر وجوه مشترکی دارند، دسته بندی خود را بر اساس عوامل موثر در فرسوده بودن برمی شمارد:

1) بافت های دارای میراث های شهری

2) بافت های شهری(فاقد میراث شهری)

3) بافت های حاشیه ای (سکونتگاه های غیر رسمی).

فصل مشترک این دسته بندی ها طبقه بندی بافت ها به واجد ارزش و بدون ارزش است. یعنی هم در دسته بندی چهار گانه سازمان نوسازی شهر تهران و هم در دسته بندی سه گانه شورای عالی شهرسازی اصل واجد یا فاقد ارزش بودن ثابت و دسته بندی فرعی بر مبنای موقعیت قرار گیری یا قدمت صورت گرفته است
مراد از بافت شهری گستره ای همپیوند است که با ریخت شناسی های متفاوت طی دوران حیات شهری در داخل محدوده شهر و یا حاشیه آن در تداوم و پیوند با شهر شکل گرفته باشد. این گستره می تواند از بناها، مجموعه ها، راه ها، فضاها، تاسیسات و تجهیزات شهری و یا ترکیبی ار آن ها تشکیل شده باشد .
مراد از فرسودگی، ناکارآمدی و کاهش کارایی یک بافت نسبت به کارآمدی سایر بافت های شهری است. فرسودگی بافت و عناصر درونی آن یا به سبب قدمت یا به سبب فقدان برنامه توسعه و نظارت فنی بر شکل گیری آن بافت بوجود می آید .

طراحی شهری

طراحی شهری فرایندی است که به شکل‌دهی فیزیکی بافت‌های مختلف شهری و روستایی منجر می‌شود و با رویکرد ساختارگرایی به ایجاد اماکن متعدد می‌پردازد و طراحی ساختمان‌ها، فضاها و چشم اندازها را در برمی گیرد و نهایتاً جریانی را به راه می‌اندازد که به عمران و آبادی شهری کمک می‌کند.

تعریف طراحی شهری
طراحی بخشی از هنر سازمان دادن فضای کالبدی است که با رشته‌های مختلف علمی و هنری مانند برنامه‌ریزی شهری، معماری و منظر سازی، مهندسی فنی، مهندسی ترافیک و حمل و نقل روانشناسی، جامعه شناسی و اقتصاد سر و کار دارد و در عین حال با سیاست و فرهنگ نیز ارتباط پیدا می‌کند و دامنهٔ فعالیتش بسیار گسترده‌است.
گستردگی فعالیت طراحی شهری نشان می‌دهد که این فعالیت مانند یک طرح معماری نیست که با طرح مشخصی شروع شود یا پایان پذیردبه عنوان مثال یک میدان به عنوان عنصری از سازمان فضایی شهر در طول تاریخ تکون می‌یابد، دگرگون می‌شود، تغییر می‌کند و یا مدام عوض می‌شود. چنین فضایی می‌تواند از عهد باستان شروع شود، قرون وسطی را پشت سر گذارد، رنسانس را ببیند و امروز هم بتواند در آن فعالیت و زندگی کند. حوزه تداخل طراحی شهری با معماری همواره مورد بحث بوده،همانطور که میزان ارتباط طراحی شهری با برنامه ریزی نیز بحث برانگیز بوده است. پیش از اینکه مسله تداخل تخصص طراحی شهری با معماری یا برنامه ریزی شهری مورد بررسی قرار گیرد،لازم است به"مقیاس طراحی"توجه شود.
مقیاس طراحی
اصولا طراحی ابعاد مختلفی دارد.از طراحی شیی ساده،نیمکت یا باجه تلفن که در فضای شهری قرار میگیرد،تا طراحی منطقه همه موضوع بحث طراحی است، با این تفاوت که طراحی در مقیاس کوچک مفهومی محدود دارد،محصول ان مشخص است و خواسته های طراح بیشترمبتنی بر مواردی مانند راحتی،زیبایی،دوام و صرفه اقتصادی است،اما طراحی در مقیاس شهر و منطقه مفهومی وسیعتر پیدا میکند و در اینجا نتیجه کار نه بر اساس طرحهای قطعی،بلکه بر پایه طرح های انعطاف پذیر ومبتنی بررهنمودهای مشخص قرارمیگیردکه با محاسبه عوامل موثر سیاسی واجتماعی-اقتصادی به صورت مداوم درطول زمان شکل میابد ولذا صورت فرایندبه خود میگیرد.درواقع فرایندطراحی یک خانه پیچیده ترازفرایندطراحی یک نیمکت و طراحی یک شهر دشوارترازطراحی یک خانه است و به همین منوال،طراحی محیطی محیطی در مقیاس شهرومنطقه به نسبت بعدبرنامه ریزی پیدامیکند.

مشکلات
دشواری پیش بینی آینده ایجاب می‌کند که طراحی شهری انعطاف پذیر باشد، بتواند خود را با حرکات و نوسانات و تصمیم گیری‌ها تطبیق دهد، اصلاح شود و به قولی مدارا کند.

دستور کار طراحان شهری
1.    وسعت دید دادن به فضای شهری؛ استفاده از ابتکارهایی چند در تولید و بازتولید محیط‌های پیرامونی
2.    طراحی فضاهای ساخته شده؛ از کل شهرها و حومه‌های آنها گرفته تا خیابان‌ها و میدان‌ها ارائه نظرات خود بر چگونگی عمران و احیای شهرها
3.    تحقیق و تفحص پیرامون مناطق مورد نظر و ساکنان آنها در نظر گرفتن بافت فیزیکی، سیاسی، اقتصادی و روانشناسی حاکم بر آن مناطق
4.    تحت تأثیر قرار دادن مردم با ابتکارات خود، کمک به آنها در اتخاذ تصمیم‌هایی مناسب و آموزش آنها جهت ایجاد مکان‌های مطلوب
5.    توسعه سیاست گذاری‌های نوین پیرامون ساخت و سازهای شهری
6.    مشاور گروهی؛ کمک به مردم برای بر عهده گرفتن نقش‌هایی پیرامون سازندگی و طراحی حومه‌ها
7.    ارائه تصاویر گرافیکی از طراحی‌های کلی و تکنیکی گرفته تا استفاده از آخرین دستاوردها در طراحی‌های کامپیوتری

هدف از طراحی شهری
طراحی شهری بخش بسیار مهم و حساسی از هویت شهروندان یک شهر به شمار می‌رود. بدین معنا که چگونه می‌اندیشند، چه امکاناتی در دسترس داشتند و چه متخصصانی نبوغ خود را ارائه دادند تا شهری که در آن زندگی می‌کنیم ساخته شده‌است. زمانی که این عوامل را کنار یکدیگر قرار می‌دهیم تا ترکیبی از یک شهر را ارائه نماییم، سیمای شهر گویای فرهنگ و نگرش آن جامعه می‌باشد. معیار فرهنگی، سلیقهٔ شخصی، تفکر و امکانات نهادهای اجتماعی در یک کشور تعیین کنندهٔ نمای ظاهری شهری و بالطبع طراحی شهری است.
طراحی شهری از یک سو باید حداقل خدمات و امکانات شهری را به طور یکسان در اختیار کلیه شهروندان قرار دهد و از سوی دیگر تنوع و امکان انتخاب جایگزین متفاوت را برای گروه‌های مختلف جامعه فراهم سازد.
هدف اول مستلزم یکنواختی استانداردها و جامعیت آن می‌باشد، ولی هدف دوم تنوع استانداردها و به کار گیری تدابیر و راهبردهای متخصصان و افراد ذی‌صلاح در شهرسازی را ایجاب می‌نماید.
طراحی شهری در چارچوب کلی فرایند برنامه‌ریزی و تصمیم گیری جامعه، نیاز به تشکلات رسمی دارد تا از این طریق قشرها و گروه‌های فرهنگی جامعه نتواند به ارزش‌ها و آرمان‌های خود جامهٔ عمل بپوشانند و پیشنهادهای طراحی را که نهایتاً به صورت سرمایه گذاری شهری، مرمت، نوسازی، بازسازی و ساخت و حفظ بناها در می‌آید، بهتر ارائه دهند.
اگر از هر قشر خواسته شود تا نظر خود را در مورد شکل شهر و نقش شهر بیان کند در طراحی شهری، تنوع، هماهنگی و زیبایی سیمای شهر و الگوی فعالیت‌ها به بهترین نحو فراهم می‌آید. زیرا در این حالت طراحی شهری رفتارهای جمعی خواسته‌های فرهنگی و هویت گروهی را منعکس می‌سازد. فرضیه اصلی در این جا این است که طراحی خیال پردازانه با استفاده مشترک از فضا و سهیم شدن در امکانات و دسترسی متعدد به عملکردهای شهری و تنوع در شیوه‌های زندگی می‌تواند برخی از تضادهای بارز بین گروه‌ها را از بین ببرد.

هزینه
طراحی شهری فعالیتی پر هزینه‌تر از برنامه ریزی شهری می‌باشد و مستلزم به کار گیری منابع کمیاب و متخصصان حرفه‌ای ماهر است. این نکته حائز اهمیت است که فعالیت‌های طراحی شهری در جهاتی سوق داده شود که عملکردها و عوامل شکل دهندهٔ شهری بیشترین تأثیر را روی رفتار کلی افراد و بافت و فرم شهر داشته باشد.
انواع بافت

بافت كهنه، فرسوده و نابسامان شهري كه درهسته مركزي يا لايه هاي مياني شهرها واقعند ونيازمند دخالت وساماندهي هستند به لحاظ ويژگيهاي فضايي، كالبدي وارزشي، همسان نبوده و تعاريف زير آنها را ازهم متمايز مي كند:
¨ بافت تاريخي:
¨ بافت قديم:
¨ بافت فرسوده:
¨ بافت پيراموني يا بافتهاي با اسكان غير رسمي:
بافتهاي تاريخي
ابنيه و فضايي كه قبل از1300 هجري شمسي شكل گرفته و به ثبت آثارملي رسيده يا قابليت ثبت شدن را دارا مي باشند (مانند مجموعه ميدان نقش جهان و پيرامون آن) تماماً واجد ارزش فرهنگي تاريخي هستند.
درمورد اينگونه بافتها، ضوابط و مقررات سازمان ميراث فرهنگي وگردشگري ملاك عمل خواهد بود.
بافت قديم
آن بخش از بافتهاي شهري را شامل مي شود كه قبل از1300 شكل گرفته ولكين به دليل فرسودگي كالبدي و فقدان استانداردهاي ايمني، استحكام وخدمات و زيرساختهاي شهري عليرغم برخورداري از ارزشهاي هويتي از منزلت مكاني و سكونتي پايين برخوردارند. مداخله دراينگونه بافتها يا ساير بافتهاي شهري متفاوت بوده و اقدامات از نوع بهسازي، روانبخشي و نوسازي خواهد بود كه در قالب طرحهاي ويژه به اجرا درخواهند آمد.
(تعاريف مندرج در موارد 6و7 اساسنامه شركت مادر تخصصي عمران و بهسازي شهري- مصوب هيأت وزيران)
بافت فرسوده
بافت فرسوده شهري به عرصه هايي از محدوده قانوني شهرها اطلاق مي شود كه به دليل فرسودگي كالبدي، عدم برخورداري مناسب از دسترسي سواره، تاسيسات، خدمات و زير ساختهاي شهري آسيب پذير بوده و از ارزش مكاني، محيطي واقتصادي نازلي برخوردارند. اين بافتها به دليل فقر ساكنين ومالكين آنها امكان نوسازي خودبخودي را نداشته و نيز سرمايه گذراران انگيزه‌اي جهت سرمايه گذاري در آن را ندارند، معيارهاي اساسي شناسايي و تشخيص اينگونه بافتها در ادامه ارائه مي گردد.
وپژگي عمومي بافتهاي فرسوده

الف) عمر ابنيه:
ساختمانهاي موجود دراين گونه بافتها عمدتاً‌ قديمي مي باشد يا فاقد رعايت استانداردهاي بودن آنها از ظاهر ساختمان قابل تشخيص است. ابنيه اين بافتها عمدتاً تال مقاومت درمقابل زلزله اي با شدت متوسط را ندارد.
ب) دانه بندي و تعداد طبقات:
ابنيه مسكوني واقع دراينگونه بافتها عمدتاُ ريز دانه بوده واكثر آنها يك يا دو طبقه هستنتد.
ج) نوع مصالح:
مصالح بكار رفته در اينگونه بافتها عمدتاً از انواع خشتي، و آجر و چوب و يا آجر وآهن بدون رعايت اتصالات افقي و عمودي و فاقد
د) وضعيت دسترسي ها:
بافتهاي فرسوده كه عمدتاً بدون طرح قبلي ايجاد شده اند عمدتاً از ساختاري نامنظم برخوردارند و دسترسي هاي موجود درآنها عمدتاً پياده مي باشد به گونه اي كه اكثر معابر آن بن بست يا با  عرض كمتر از 6 متر بوده و ضريب نقوذناپذيري در آنها كمتر از 30/. است. مساحت عرصه ابنيه واقع شده دراين بافتها عمدتاً كمتر از 200 متر مربع مي باشد.
ه) وضعيت خدمات و زير ساختهاي شهري.
بافتهاي فرسوده به لحاظ برخورداري از خدمات،زير ساختها و فضاهاي باز، سبز و عمومي دچار كمبودهاي جدي‌اند.
و) شاخهاي كيفي.
مسأله جعيت پذيري بافتها، حريم گسلها، مسير قناتها و رود دره ها و بافتهاي روستايي درون شهري و … از ديگر مسائلي هستند كه در تعيين بافتهاي فرسوده مؤثر مي باشند.

شاخص هاي شناسايي بافتهاي فرسوده و آسيب پذير

بافتهاي آسيب پذير بر اساس بلوك آسيب پذير تعريف شده و بلوك آسيب پذير بلوكي است كه حداقل يكي از شرايط سه گانه زير را داشته باشد.
الف) بلوكي كه داراي حداقل 50 درصد بناهاي فرسوده نامناسب به لحاظ زيستي و سكونتي يا آسيب پذير باشد، بناهاي فرسوده يا آسيب پذير حداقل يكي از شرايط دوگانه زير را بايد داشته باشد.
1- بنايي كه فاقد سيستم سازه اي باشد(سازه بتوني، فولادي يا شناژهاي تحتاني، قائم و فوقاني) به تشخيص كارشناس رسمي ساختمان
2- بنايي كه دراجراي آن مفاد آيين نامه 2800 رعايت نشده باشد يا قابليت انطباق يا آيين نامه مذكور را نداشته باشد.
ب) بلوكي كه حداقل 50 درصد املاك آن مساحتي كمتر از دويست متر مربع را داشته باشد.
ج) بلوكي كه حداقل 50 درصد عرض معابر آن (قبل از اصلاحي) بن بست و يا با عرض كمتر از 6 متر باشد يا ضريب نفوذناپذيري آن كمتر از 30/0 باشد.
تبصره: بلوك شهري عبارت از محدوده اي كه محصور به معابر حداقل 8 متر مي باشد.
بافت پيراموني يا بافتهاي با اسكان غيررسمي
بافتهاي هستند كه عمدتاً مهاجرين روستايي وتهيدستان شهري رادر خود جاي داده اند و بدون مجوز وخارج از برنامه ريزي رسمي و قانوني توسعه شهري(طرحهاي جامع و تفصيلي) در درون يا خارج از محدوده قانوني شهرها به وجود آمده است. عمدتاً فاقد سند مالكيت هستند و از نظر ويژگيهاي كالبدي و برخورداري از خدمات و زيرساختهاي شهري مشابه بافتهاي فرسوده شديداً دچار كمبود هستند.

بافت واقعی ، کیفیتی است در رویه ی شیء که از طریق حس لامسه تجربه می شود . این نوع بافت ، عمدتا ً به حوزه ی مجسمه سازی تعلق دارد ، ولی هنرمندانی چون ونگوگ آن را در نقاشی نیز به کار بردند . بعدا ً پیکاسو و براک با ابداع اسلوب تکه چسبانی -در واقع با چسباندن شیء بافت دار بر روی سطح نقاشی – بهره گیری هنری از بافت واقعی را متداول کردند .
هر رویه ای ، به لحاظ روشنی – تیرگی و انعکاس های نور ، دارای ویژگی هایی است .هر گاه این ویژگی ها توسط نقاش عینا ً تقلید شوند ، بافت ساختگی حاصل می آید . نقاشان فلاندری و هلندی سده ی هفدهم در بازنمایی دقیق بافت و جنس موادی چون پارچه ، شیشه ، چوب ، فلز و غیره استاد بودند .
بافت انتزاعی فقط اشاره ای به بافت واقعی و اصلی دارد . به سخن دیگر ، هنرمند بنا بر ضرورت صوری و بیانی خاص ، بافت اصلی را ساده تر و انتزاعی تر می نمایاند . این نوع بافت ، معمولا ً در آثار انتزاعی به کار برده می شود و عاملی موثر در ترکیب بندی است . پیکاسو در بسیاری از نقاشی های خود از چنین بافت هایی استفاده کرده است ( مثلا ً بافتی همانند روزنامه یا چوب ) .
تفاوت بافت ابداعی با بافت انتزاعی در این است که با آنکه اساسا ً از چیزی بر گرفته شده ، سابقه ای برای آن نمی توان یافت . چنین به نظر می آید که هنرمند بافت خاصی را برای مقاصد خود آفریده است . سوررئالیست ها از این نوع بافت برای ایجاد جلوه های شگفت انگیز و تکان دهنده بهره می گرفتند .

چهارشنبه, 04 تیر 1393 ساعت 17:30

طراحی شهری

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
طراحی شهری - 4.0 out of 5 based on 1 vote

معماری و شهرسازی

معماری و شهر سازی

فهرست عناوین:
سخن اول
دانشمندان شهرسازی
تدریس در دانشگاه ها
ابعاد شهر سازی
شورای عالی شهر سازی
نرم افزارهای شهر سازی
نگرشی در معماری و شهرسازی پست مدرن
اصول شهرسازی مدرن
ضوابط شهرداری در طراحی معماری و شهرسازی
اندیشه های خام شهرسازی

با کمک به ما در تکمیل مطالب در ارتقا علمی پوپول شریک شوید.

برای بحث و تبادل نظر در این زمینه میتوانید به بخش انجمن معماری مراجعه کنید.

این مطلب در 18 صفحه برای شما عزیزان قرار داده شده است.

از این به بعد فايل هايي که براي دانلود قرار می گیرند چندين بار قبل و بعد از قرار گرفتن بر روي سرور توسط تیم پوپول تست می گردد در نتيجه فايل ها کاملآ سالم هستند اما در برخي مواقع به دليل هاي مختلف فايل ها دچار مشکل مي شوند بدين صورت که پس از دانلود و استخراج فايل ها از سوي نرم افزار Winrar با اخطار CRC رو به رو ميشوند. اما جاي نگراني نيست چون فايل ها به گونه اي فشرده شده اند که داراي قابليت بازيابي هستند. به همين منظور کافيست که فايل معيوب را با استفاده از نرم افزار Winrar اجرا کنيد و سپس با انتخاب گزينه Repair اقدام به تعمير فايل فشرده نماييد.

تمامی فایل ها قابلیت ریکاوری تا 5% را دارند.

حجم فایل:6.18 مگا بایت

پسورد فایل: www.pupuol.com

معماری و شهرسازیلطفا درخواست ها، نظرها و انتقاد خود را برای پیشرفت هرچه سریعتر ما ارسال فرمایید.

توضیحات بیشتر در ادامه مطلب...

صفحه1 از4

خبرنامه

آدرس ایمیل خود را در کادر زیر وارد نمایید تا از آخرین اخبار مطلع شوید.

تماس با ما

اطلاعات تماس گروه روبوک

  • شماره پیامکی: 50002853627180
  • شماره تماس : 09387137519 (9 صبح الی 4 بعدازظهر)
  • آدرس ایمیل : این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با ما در تماس باشید

ما را در صفحات اجتماعی دنبال نمایید...